Shloka 123
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
नित्यं गम्भीरतोयाभिरापगाभिरिवोदधि: । कुरुश्रेष्ठ! मनुष्य जन्मकालमें
nityaṁ gambhīratoyābhir āpagābhir ivodadhiḥ | kuruśreṣṭha! manuṣya-janma-kāle bālyāvasthāyāṁ tathā kaumāra-yauvanāvasthāyāṁ ca yena kāraṇena svāni duṣkarmāṇi parityaktuṁ na śaknuvanti, yo manuṣyasya vṛddha-bhāve ’pi jīrṇo na bhavati, sa eva lobhaḥ | yathā gambhīra-toyā bahvyo nadyaḥ saṅgatā api samudraṁ na pūrayanti, tathā katividha-padārtha-lābhe ’pi lobhasya udaraṁ kadācana na pūryate ||
Bhishma nói: “Hỡi bậc tối thượng trong dòng Kuru, điều khiến con người không thể từ bỏ các nghiệp ác của mình—từ lúc mới sinh, trong tuổi thơ, rồi suốt thời niên thiếu và thanh xuân—và điều ấy không hề già cỗi dù người đã lão niên, chính là lòng tham. Như biển cả không đầy dù bao sông sâu đổ vào, cũng vậy, dẫu thu được bao nhiêu lợi lộc vật chất, cái bụng của tham lam vẫn chẳng bao giờ no.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed (lobha) is insatiable and ageless: it persists from childhood to old age, prevents one from giving up wrongdoing, and cannot be satisfied by accumulating more possessions—like the ocean that never becomes full despite many rivers.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma addresses Yudhishthira (as ‘best of the Kurus’) and uses a vivid natural simile—rivers flowing into the ocean—to explain why craving for gain does not end and why it fuels continued unethical action.