Shloka 26
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
“यद्यपि उनके बच्चे बड़े हो जानेपर अपने माँ-बापका पालन-पोषण नहीं करते हैं तो भी अपने प्यारे बच्चोंको न देखनेपर उनका शोक काबूमें नहीं रहता ।।
yady api te bālā bṛddhībhūya mātā-pitarau na paripālayanti, tathāpi priyabālān adṛṣṭvā teṣāṃ śoko na vaśaṃ gacchati. mānuṣāṇāṃ kutaḥ sneho yeṣāṃ śoko bhaviṣyati? imaṃ kulakaraṃ putraṃ tyaktvā kva nu gamiṣyatha?
Bhīṣma nói: “Dẫu con cái lớn lên mà không phụng dưỡng cha mẹ, khi không được thấy những đứa con yêu dấu, nỗi sầu của cha mẹ vẫn không sao kìm giữ. Vậy trong loài người, hiếm biết bao thứ tình thương khiến người ta phải khóc thương vì con! Đứa trẻ này là kẻ nối dõi tông đường của các ngươi; bỏ đứa con trai ấy rồi, các ngươi sẽ đi về đâu?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights the powerful, often involuntary nature of parental attachment: even when children fail in their duty to support parents, parents still grieve when separated from them. He uses this to stress the moral weight of family bonds and the significance of preserving and caring for one’s lineage-bearer (kulakara).
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he appeals to the listeners’ sense of familial responsibility and natural affection, pointing to a child as the continuer of the family line and questioning how one could abandon such a son and depart.