Shloka 23
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसड्विनाम् । परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रिया इव
catuṣpāt-pakṣikīṭānāṁ prāṇināṁ sneha-saḍvinām | paraloka-gati-sthānāṁ muni-yajña-kriyā iva ||
Bhīṣma nói: “Hãy nhìn xem ngay cả loài bốn chân, chim chóc và côn trùng cũng có tình thương con sâu đậm. Nhưng đối với những loài ấy—vốn bị ràng buộc bởi thứ ái luyến đó—dẫu có nuôi nấng và che chở con cái, cũng không gặt được quả báo tương xứng ở đời sau; không như các nghi lễ tế tự và hạnh tu kỷ luật của các bậc hiền triết, được thực hành với tầm nhìn về lộ trình của linh hồn và kết trái vượt khỏi kiếp này.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Natural affection for one’s offspring exists even among animals and insects, but mere attachment-driven care does not automatically generate spiritual merit for the afterlife; intentional dharmic discipline—exemplified by sages’ sacrificial and prescribed acts—bears fruit in the next world.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira by contrasting instinctive, attachment-based parental behavior in creatures with the deliberate, merit-producing religious practices of sages aimed at the soul’s post-mortem destiny.