Shloka 73
Tapas, Tīrtha, and Moral Rehabilitation (Śānti-parva 148)
उपवासैर्बहुविधैश्वरिष्ये पारलौकिकम् । “भूख, प्यास और धूपका कष्ट सहन करते हुए शरीरको इतना दुर्बल बना दूँगा कि सारे शरीरमें फैली हुई नाड़ियाँ स्पष्ट दिखायी देंगी। मैं बारंबार अनेक प्रकारसे उपवास व्रत करके परलोक सुधारनेवाला पुण्य कर्म करूँगा
upavāsair bahuvidhaiś cariṣye pāralaukikam |
Bhīṣma nói: “Bằng việc thực hành nhiều phép trai giới, ta sẽ làm những công đức hướng đến phúc lợi của đời sau. Chịu đựng đói khát và cái nóng mặt trời, ta sẽ làm thân này suy kiệt đến mức các mạch máu khắp người hiện rõ—nhờ vậy chế ngự các giác quan và dốc sức về điều thiện ở cõi sau.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes tapas through disciplined fasting as an ethical-spiritual practice: restraining bodily appetites and enduring hardship can be directed toward puṇya (merit) and pāralaukika (otherworldly) welfare, aligning personal conduct with dharma.
In Bhishma’s discourse in the Shanti Parva, he describes a resolve to perform rigorous austerities—especially repeated, varied fasts—enduring hunger, thirst, and heat, as a means of spiritual purification and securing well-being in the next world.