Shloka 63
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
येन येन विशेषण कर्मणा येन केनचित् | अभ्युज्जीवेत् साद्यमान: समर्थों धर्ममाचरेत्,“जो भूखों मर रहा हो, वह जिस-जिस उपायसे अथवा जिस किसी भी कर्मसे सम्भव हो, अपने जीवनकी रक्षा करे, फिर समर्थ होनेपर वह धर्मका आचरण कर सकता है
yena yena viśeṣeṇa karmaṇā yena kenacit | abhyujjīvet sādyamānaḥ samartho dharmam ācaret ||
Ông nói: “Khi một người bị cơn đói dồn đến bờ vực cái chết, người ấy phải giữ lấy mạng sống bằng bất cứ phương kế đặc biệt nào, bằng bất cứ việc gì có thể làm được. Khi đã hồi phục năng lực và sự vững vàng để sống, bấy giờ mới có thể hành trì dharma.”
घपच उवाच
Educational Q&A
In extreme distress (especially life-threatening hunger), preserving life takes priority; once safety and capacity return, one should resume the normal practice of dharma. This reflects the Mahabharata’s apaddharma principle—ethics adapted to emergency conditions.
Within the Shanti Parva’s instruction on righteous conduct, the speaker states a rule for crisis situations: a starving person may use any workable means to stay alive, and only after becoming capable again should he return to regular dharmic observance.