Shloka 39
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
आपपत्सु विहितं स्तैन्यं विशिष्टसममहीनतः । विप्रेण प्राणरक्षार्थ कर्तव्यमिति निश्चय:,“आपत्तिकालमें प्राणरक्षाके लिये ब्राह्मणको श्रेष्ठ, समान तथा हीन मनुष्यके घरसे चोरी कर लेना उचित है, यह शास्त्रका निश्चित विधान है
āpapatsu vihitaṃ stainyaṃ viśiṣṭa-sama-mahīnataḥ | vipreṇa prāṇarakṣārthaṃ kartavyam iti niścayaḥ ||
Bhīṣma nói: “Trong thời khốn nguy, kinh điển cho phép việc trộm cắp như một biện pháp khẩn cấp. Một brāhmaṇa, để giữ mạng, có thể lén lấy từ nhà người bề trên, người ngang hàng, hay thậm chí kẻ thấp hơn—đó là điều lệ đã được xác lập của dharma trong lúc nguy biến.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches āpaddharma: in extreme distress, preserving life can override ordinary prohibitions. For a brāhmaṇa facing life-threatening need, taking property by stealth is treated as śāstra-sanctioned in that emergency, regardless of the donor’s social rank.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma lays down rules for conduct during crises. Here he states a specific exception to normal moral law—permitting theft for survival—framing it as a definitive scriptural determination for times of calamity.