Shloka 52
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
कुछ लोग एक साथ ही मारे जाते हैं; कुछ एक-एक करके मरते हैं और बहुत-से लोग दीर्घकालतक मरते ही नहीं हैं। जैसे आग ईंधनको पाकर उसे जला देती है, उसी प्रकार काल ही समस्त प्राणियोंको दग्ध कर देता है ।।
brāhmadatta uvāca |
kecid yugapad eva hanyante; kecid ekaikaśo mriyante; bahavaś ca dīrghakālaṃ naiva mriyante | yathā agnir indhanaṃ prāpya tad dahati, tathā kāla eva sarvaprāṇinaḥ dagdhān karoti ||
nāhaṃ pramāṇaṃ naiva tvam anyonyaṃ kāraṇaṃ śubhe |
kālo nityam upādatte sukhaṃ duḥkhaṃ ca dehinām ||
Brahmadatta nói: “Có kẻ bị giết trong một lúc; có kẻ chết từng người một; và nhiều người rất lâu mới chết. Như lửa gặp củi liền thiêu rụi, cũng vậy, chính Thời gian (Kāla) thiêu đốt mọi loài hữu tình. Trong những điều sai trái giữa chúng ta, nàng không phải là nguyên nhân chân thật, mà ta cũng chẳng phải là duyên cớ thực. Chỉ có Thời gian luôn luôn phân định và làm phát sinh vui sướng cùng đau khổ cho các hữu thân.”
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes Kāla (Time) as the overarching force that determines the arising of pleasure and pain and the timing of death. It counsels restraint from personal blame in mutual offenses, pointing toward detachment and a broader, dharmic understanding of causality.
Brahmadatta addresses a woman (“śubhe”), reflecting on how beings die in different ways and at different times. He reframes a conflict or wrongdoing between them by denying that either party is the ultimate cause, attributing outcomes to Kāla, the cosmic principle that governs embodied life.