Shloka 50
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
ब्रह्मदत्तने कहा--पूजनी! काल ही समस्त कार्य करता है तथा कालके ही प्रभावसे भाँति-भाँतिकी क्रियाएँ आरम्भ होती हैं। इसमें कौन किसका अपराध करता है? ।।
brahmadatta uvāca—pūjanīye! kāla eva samastāni kāryāṇi karoti, kālasyaiva prabhāvena nānāvidhāḥ kriyāḥ pravartante. atra kaḥ kasya aparādhyati? tulyam cobhe pravartete maraṇaṁ janma caiva ha; kālenaiva ca kāryete, tadan-nimittaṁ na jīvati.
Brahmadatta nói: “Bậc đáng tôn kính! Chỉ Thời gian mới làm nên mọi việc; và dưới ảnh hưởng của Thời gian, muôn dạng hoạt động khởi lên. Trong thế ấy, ai có thể nói ai phạm lỗi với ai? Sinh và tử—hai điều ấy cùng vận hành song hành; chính Thời gian khiến chúng xảy ra. Vì vậy, sinh linh không thể sống mãi, bởi không đời nào giữ được mạng sống trái với mệnh lệnh của Thời gian.”
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Kāla-centered view of causality: Time is the ultimate agent behind events, including birth and death. Because all processes unfold under Time’s power, personal blame and offense are relativized—ethical judgment is tempered by the recognition of an overarching cosmic order.
Brahmadatta addresses a revered woman and argues that the unfolding of actions and the inevitability of birth and death are driven by Kāla. He uses this to question the basis for assigning personal culpability, emphasizing the inevitability of mortality under Time’s governance.