Shloka 100
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
जो राजा धर्मको नहीं जानता, उसके अत्याचारसे प्रजाका नाश हो जाता है। राजा ही धर्म, अर्थ और काम--इन तीनोंका मूल है। अतः उसे पूर्ण सावधान रहकर निरन्तर अपनी प्रजाका पालन करना चाहिये ।।
Brahmadatta uvāca: yo rājā dharmaṁ na jānāti, tasya atyācāreṇa prajāyā nāśo bhavati. rājā hi dharma-artha-kāmānāṁ trayāṇām api mūlam; ataḥ sa pūrṇa-sāvadhānaḥ san nityaṁ sva-prajāḥ pālayitavyāḥ. bali-ṣaḍ-bhāgam uddhṛtya baliṁ samupayojayet; na rakṣati prajāḥ samyag yaḥ sa pārthiva-taskaraḥ.
Brahmadatta nói: “Vua không hiểu Dharma thì sự áp bức của vua khiến dân chúng diệt vong. Vua là gốc rễ của ba mục tiêu—dharma, thịnh vượng (artha) và khoái lạc (kāma)—vì thế phải luôn tỉnh thức, không ngừng bảo hộ và nuôi dưỡng thần dân. Nếu đã thu một phần sáu làm thuế mà chỉ hưởng cho mình, lại không bảo vệ dân cho chu đáo, thì kẻ ấy là tên trộm trong hàng vua chúa.”
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
A king’s legitimacy rests on dharma and protection: collecting the traditional one-sixth tax is justified only when the ruler uses it responsibly and safeguards the people. Taxation without protection is equated with theft.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Brahmadatta delivers a warning about misrule: ignorance of dharma leads to tyranny and the ruin of the populace, and a ruler who takes revenue but fails in protection is condemned as a ‘thief among kings’.