Shloka 138
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
शत्रुरूपा हि सुहृदो मित्ररूपाश्न शत्रव: । संधितास्ते न बुद्धयन्ते कामक्रोधवशं गता:
śatrurūpā hi suhṛdo mitrarūpāś ca śatravaḥ | sandhitās te na budhyante kāma-krodha-vaśaṃ gatāḥ ||
Bhīṣma nói: “Bạn bè quả có thể mang dáng dấp kẻ thù, và kẻ thù cũng có thể mang dáng dấp bạn bè. Dẫu đã kết ước với nhau, khi con người bị dục vọng và sân hận chi phối, thì không thể phân biệt được họ hành động vì tình bạn hay vì lòng thù địch.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
External labels—‘friend’ or ‘enemy’—are unstable when people are driven by desire and anger. Ethical discernment requires attention to motives and self-control, not merely to treaties or appearances.
In the Śānti Parva’s instruction on conduct in distress (Āpaddharma), Bhīṣma warns about the unreliability of alliances: after a pact, those overcome by kāma and krodha become hard to read, as friends may act like enemies and enemies like friends.