Shloka 1
Kāpavya-carita (कापव्यचरित) — Reforming Dasyus through Regulated Rāja-Dharma
ऑपन-- माल बक। अकाल द्वात्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: ब्राह्मणों और श्रेष्ठ राजाओंके धर्मका वर्णन तथा धर्मकी गतिको सूक्ष्म बताना युधिछिर उवाच हीने परमके धर्मे सर्वलोकाभिसंहिते । सर्वस्मिन् दस्युसादूभूते पृथिव्यामुपजीवने
yudhiṣṭhira uvāca | hīne parame dharme sarvalokābhisaṃhite | sarvasmin dasyusādūbhūte pṛthivyām upajīvane ||
Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch Tổ phụ, khi bổn phận tối thượng của vương đạo—dựa trên việc che chở muôn dân—bị suy sụp, và khắp cõi đất, mọi phương kế mưu sinh đều rơi vào tay bọn cướp, thì trong cơn khủng hoảng ghê gớm nhất ấy, nếu một bà-la-môn vì lòng thương mà không thể bỏ rơi con cháu, người ấy phải nương vào lối sống nào để tự nuôi thân?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an āpaddharma problem: when royal protection collapses and society is dominated by predation, even a brāhmaṇa devoted to non-harm and family responsibility must ask what ethically permissible livelihood remains. It sets up Bhīṣma’s guidance on dharma’s subtlety under extreme conditions.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma about dharma after the war. Here he presents a scenario of social breakdown—robbers controlling livelihoods—and asks what a compassionate brāhmaṇa should do to survive without abandoning dependent children and grandchildren.