Shloka 43
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
धनेन जयते लोकावुभौ परमिमं तथा । सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा
dhanena jayate lokāv ubhau param imau tathā | satyaṃ ca dharmavacanaṃ yathā nāsty adhanas tathā ||
Bhishma nói: “Nhờ của cải, con người đạt quyền thế ở cả hai cõi—cõi này và cõi sau. Nhờ của cải, người ta cũng có thể giữ gìn chân thật, hành xử và nói năng hợp với dharma; còn kẻ không có của cải thì không đạt được thành tựu tương tự trong những mục đích ấy, và địa vị trong xã hội gần như bị xem như không tồn tại.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the practical power of artha (wealth): it enables a person to secure success in worldly and otherworldly aims and to sustain truth and dharmic conduct, while poverty often undermines one’s capacity and social recognition. It is a pragmatic, not purely idealistic, observation about how resources support ethical life and social standing.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and right living, Bhishma is advising Yudhishthira. Here he emphasizes the role of wealth in sustaining dharma and effective action, warning that extreme lack of resources can render a person powerless and socially invisible.