Shloka 36
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
नान्यानपीडयित्वेह कोश: शक््य: कुतो बलम् । तदर्थ पीडयित्वा च दोषं प्राप्तुंन सो5हीति
nānyān apīḍayitvehā kośaḥ śakyaḥ kuto balam | tadarthaṃ pīḍayitvā ca doṣaṃ prāptuṃ na so 'rhati ||
Bhishma nói: “Ở đời này, không thể dựng nên kho tàng (kośa) mà không gây một phần áp lực lên người khác; và không có kho tàng thì làm sao có quân đội? Vì vậy, trong thời tai biến, khi mục đích là bảo toàn quốc khố, nhà vua đặt gánh nặng lên thần dân vì việc ấy thì không nên bị gán là đáng trách.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma argues a pragmatic point of rājadharma: maintaining the treasury is necessary for maintaining military strength, and in times of crisis a king may impose burdens to secure revenue without automatically incurring moral blame—provided the action is purpose-bound and tied to public protection.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on governance. Here he explains the practical dependence of royal power (bala) on revenue (kośa) and justifies extraordinary fiscal pressure on subjects during emergencies as a difficult but sometimes necessary duty of rule.