Shloka 34
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
धिक् तस्य जीवित राज्ञो राष्ट्र यस्यावसीदति । अवृत्त्यान्यमनुष्योडपि यो वैदेशिक इत्यपि,जिसके राज्यकी प्रजा तथा वहाँ आये हुए परदेशी मनुष्य भी जीविकाके बिना कष्ट पा रहे हों उस राजाके जीवनको धिक्कार है
dhik tasya jīvitaṁ rājño rāṣṭraṁ yasyāvasīdati | avṛttyānyamanuṣyo ’pi yo vaideśika ity api ||
Bhishma nói: “Đáng hổ thẹn cho mạng sống của vị vua ấy, khi vương quốc của ông chìm trong khốn khổ—bởi thiếu kế sinh nhai mà ngay cả dân thường, và cả những người ngoại quốc đến đất nước ông, cũng phải chịu cảnh cơ cực. Quyền được sống của bậc quân vương bị lên án nếu ông không thể bảo đảm miếng ăn và sự ổn định cho những người nằm dưới sự che chở của mình.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s legitimacy is measured by public welfare: if his realm declines and people (including visiting foreigners) suffer due to lack of livelihood, his very life is morally blameworthy. Rājadharma requires securing sustenance, stability, and protection for all within the kingdom.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira about the ethical duties of rulership. Here he condemns negligent governance, emphasizing that a ruler must ensure economic support and basic security for subjects and even outsiders who reside in the realm.