Shloka 4
'राजन्! जहाँ वह रमणीय बदरीका वृक्ष है, जहाँ वैहायस- कुण्ड है तथा जहाँ अश्वशिरा (हयग्रीव) सनातन वेदोंका पाठ करते हैं (वहीं नरनारायणाश्रम है) ।। तस्मिन् सरसि कृत्वाहं विधिवत् तर्पणं पुरा । पितृणां देवतानां च ततो55श्रममियां तदा
bhīṣma uvāca | rājan! yatra sā ramaṇīyā badarīkā vṛkṣaḥ, yatra vaihāyasa-kuṇḍaḥ, tathā yatra aśvaśirā (hayagrīvaḥ) sanātanān vedān pāṭhayati (tad eva naranārāyaṇāśramaḥ) || tasmin sarasi kṛtvāhaṃ vidhivat tarpaṇaṃ purā pitṝṇāṃ devatānāṃ ca tato ’śramam iyāṃ tadā ||
Bhīṣma nói: “Hỡi Đại vương, ẩn thất của Nara và Nārāyaṇa ở chính nơi ấy—nơi cây Badarī mỹ lệ đứng đó, nơi có hồ cõi trời mang tên Vaihāyasa-kuṇḍa, và nơi Aśvaśiras (Hayagrīva) tụng đọc những Veda vĩnh cửu. Thuở xưa, tại hồ ấy, ta đã đúng nghi thức mà làm lễ tarpana—dâng nước để làm thỏa lòng tổ tiên và chư thiên; rồi khi ấy ta tiến vào ẩn thất.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma through disciplined sacred practice: honoring ancestors and gods via vidhivat tarpaṇa, and grounding spiritual pursuit in places and lineages associated with Vedic preservation (Hayagrīva’s recitation) and austere devotion (Nara–Nārāyaṇa).
Bhīṣma describes the location of Nara–Nārāyaṇa’s hermitage by naming its sacred markers (Badarī tree, Vaihāyasa-kuṇḍa, Hayagrīva’s Vedic recitation). He then recounts that he performed tarpaṇa in the lake for ancestors and gods and afterward went to the hermitage.