Shloka 33
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
कालं॑ सर्वेशमकरोत् संहारविनयात्मकम् | मृत्योक्षतुर्वि भागस्य दुःखस्य च सुखस्य च,संहार और विनय (उत्पादन) जिसका स्वरूप है, उस सर्वेश्वर कालको चार प्रकारकी मृत्युका, सुखका और दुःखका भी स्वामी बनाया
kālaṃ sarveśam akarot saṃhāra-vinayātmakaṃ | mṛtyoś catur-vibhāgasya duḥkhasya ca sukhasya ca ||
Vasuharoma nói: Ngài đã đặt Thời Gian—Đấng Tối Thượng, nơi sự hoại diệt và sinh thành cùng nương tựa—làm chủ tể của bốn loại chết, và cũng làm chủ tể của khổ đau cùng hạnh phúc.
वसुहरोम उवाच
Educational Q&A
Time (Kāla), as a supreme governing principle, presides over dissolution and origination and thus over death (in its classified forms) as well as over human experiences of sorrow and happiness; this encourages humility, acceptance, and dharmic steadiness amid change.
Vasuharoma is describing a cosmological arrangement: Time is established as the overarching ruler whose nature includes both destruction and generation, and under whose authority fall death’s divisions and the alternating experiences of pain and pleasure.