Shloka 51
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा पुरुषोंमें जो विशेषरूपसे सम्पूर्ण विषयोंका ज्ञाता हो, उसीको मन्त्री बनावे और उसकी सुरक्षाका विशेष प्रबन्ध करे। प्रजाका विश्वास-पात्र और कुलीन राजा नरेशोंको वशमें करनेमें समर्थ होता है ।।
Pāṇḍunandana! dharmātmā puruṣeṣu yo viśeṣarūpase samasta-viṣayānāṃ jñātā bhavet, tam eva mantriṇaṃ kuryāt, tasya ca rakṣāyāḥ viśeṣa-prabandhaṃ vidadhyāt. Prajāyā viśvāsa-pātraḥ kulīnaś ca rājā nareśān vaśe kartum samartho bhavati. Vidhi-prayuktān naradeva-dharmān uktān samāsena nibodha, buddhā. Imān vidadhyād vyatisṛtya yo vai rājā mahīṃ pālayituṃ sa śaktaḥ.
Bhishma nói: “Hỡi con của Pāṇḍu, hãy chọn làm đại thần người có đức hạnh, am tường vượt trội mọi việc thực tiễn, và phải đặc biệt lo liệu sự an toàn cho người ấy. Một vị vua cao quý, được dân tin cậy, có thể khuất phục các vua khác. Những bổn phận của bậc quân vương do śāstra dạy và được vận dụng theo đúng phép tắc, ta đã nói tóm lược ở đây; hãy suy xét bằng trí sáng và ghi khắc trong lòng. Vị vua nào học từ thầy, giữ vững trong tim và đem ra thực hành, người ấy mới thật có thể bảo hộ đất nước (cõi đất của mình).”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should appoint a uniquely competent and righteous minister, ensure that minister’s security, and rule through śāstra-guided royal duties; trustworthiness and noble conduct build public confidence and political strength.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, summarizing key kingly duties and emphasizing that learning them properly (from a teacher) and practicing them is what enables a ruler to protect and govern the realm.