Shloka 1
Adhyāya 118: Saciva-parīkṣā
Testing and Appointment of Ministers/Servants
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २४ श्लोक हैं) सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: कुत्तेका शरभकी योनिमें जाकर महर्षिके शापसे पुनः कुत्ता हो जाना भीष्म उवाच व्याप्रश्नेटजमूलस्थस्तृप्त: सुप्तो हतैर्मगै: । नागश्नागात् तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोद्धत:
bhīṣma uvāca | vyāghraḥ śveta-jambu-mūla-sthaḥ tṛptaḥ suptaḥ hataiḥ mṛgaiḥ | nāgaḥ āgāt tam uddeśaṃ mattaḥ megha iva uddhataḥ ||
Bhīṣma nói: Tâu Đại vương, con hổ sau khi ăn thịt những con nai nó đã hạ sát, no nê rồi nằm ngủ ngay gần am thất, dưới gốc cây jambu trắng. Đúng lúc ấy, một con voi đen, đang say cuồng vì kỳ phát dục (rut), cao lớn như một đám mây phồng lên, tiến đến nơi đó. Cảnh này mở ra khuôn khổ đạo lý: kiêu mạn và men say quyền lực không được chế ngự có thể khuấy động cả trật tự yên bình; và những cuộc chạm mặt bất ngờ trở thành phép thử của sự tự chế và dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse prepares an ethical lesson through a vivid encounter: when beings are driven by intoxication of strength (mada), they disrupt peace and provoke conflict. It frames later reflection on restraint, the consequences of arrogance, and the need to act within dharma even amid sudden threats.
A tiger, satisfied after eating deer he has killed, sleeps near a sage’s hermitage at the root of a white jambu tree. Suddenly a dark, rut-maddened elephant, towering like a cloud, arrives at that spot—setting up an imminent confrontation.