Shloka 13
Gratitude, Discernment, and the Escalation of Power (Śvā–Dvipī–Vyāghra–Nāga–Siṃha–Śarabha Itihāsa)
वह बारंबार अपने दोनों जबड़े चाटता और पूँछ फटकारता था, उसे प्यास सता रही थी। उसने मुँह फैला रखा था। भूखसे उसकी व्याकुलता बढ़ गयी थी और वह उस कुत्तेका मांस प्राप्त करना चाहता था ।।
sa bāraṃbāraṃ svau hanū lelihaḥ pucchaṃ ca praphālayann āsīt; tṛṣṇayā pīḍitaḥ sa mukham āyatīkṛtya sthitaḥ. kṣudhāyāḥ prabalatvāt tasya vyākulatā vardhitā; sa ca tasya śunaḥ māṃsaṃ prāptum aicchat. dṛṣṭvā taṃ krūraṃ vyāghram āyāntaṃ jīvitārthī narādhipa, provāca iva munis tatra tac chṛṇuṣva viśāṃpate—prajānātha nareśvara—tatra śunā yat proktam.
Con thú dữ ấy cứ liếm hàm liên hồi và quật đuôi; cơn khát hành hạ nó, miệng há rộng. Đói khát càng làm nó bồn chồn, và nó thèm khát thịt con chó. Thấy con mãnh thú tàn bạo ấy đang tiến đến, con chó—khát khao giữ mạng—liền thưa với vị hiền giả ngay tại đó. Hỡi đại vương, xin hãy nghe lời con chó nói trong khoảnh khắc ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse sets up an ethical episode where raw hunger and aggression confront the instinct to survive, framed as instruction to a king: even in peril, speech and discernment (addressing the sage) become the doorway to dharma rather than mere violence.
A starving, thirsty tiger approaches, intent on eating a dog. The dog, fearing for its life, turns to a nearby sage and speaks; Bhishma asks the king to listen to what the dog says next.