Shloka 7
Śānti Parva 116: Criteria for Royal Servants and Administrative Competence (भृत्य-गुण-प्रश्नः / राजसेवक-लक्षणम्)
तस्य भृत्या विगुणतां यान्ति सर्वे कुलोद्वता: । न च भृत्यफलैरर्थ: स राजा सम्प्रयुज्यते,जो असदू वस्तुओंके संग्रहमें अनुरक्त है, स्नेह और रागके वशीभूत हो गया है और इन्द्रियोंपर वश न चलनेके कारण सज्जन बननेकी चेष्टा नहीं करता, उस राजाके उत्तम कुलमें उत्पन्न हुए समस्त सेवक भी विपरीत गुणवाले हो जाते हैं। ऐसी दशामें सेवकोंके रखनेका जो फल धनकी वृद्धि आदि है, उससे वह राजा सर्वथा वंचित रह जाता है
yudhiṣṭhira uvāca |
tasya bhṛtyā viguṇatāṁ yānti sarve kulodbhavāḥ |
na ca bhṛtyaphalair arthaḥ sa rājā samprayujyate ||
Yudhiṣṭhira nói: “Tất thảy bề tôi của vị vua ấy, dẫu sinh trong dòng dõi cao quý, cũng sa vào những phẩm chất xấu. Và nhà vua ấy chẳng thu được lợi ích nào từ ‘quả của việc có bề tôi’—như sự tăng trưởng tài sản và việc trị quốc được trật tự.”
युधिषछ्िर उवाच
Educational Q&A
A ruler’s personal lack of virtue and self-discipline spreads downward: even well-born attendants become morally degraded, and the king loses the practical benefits of a loyal, capable retinue—prosperity, order, and effective governance.
In the Śānti Parva’s discussion of rājadharma, Yudhiṣṭhira reflects on how a king’s character shapes his household and administration, stating that when the king is flawed, his servants also become flawed and the king fails to gain the expected advantages from employing them.