Shloka 16
Adhyāya 115: On Restraint Under Verbal Provocation in the Assembly (सभायां आक्रोश-सहिष्णुता)
जैसे साँप अपने फनको ऊँचा उठाकर प्रकाशित करता है, उसी प्रकार जनसमुदायमें किसी महापुरुषकी निन्दा करनेवाला दुरात्मा अपने ही दोषोंको प्रकट करता है ।।
yathā sarpaḥ svaphanaṃ ūrdhvaṃ kṛtvā prakāśayati, tathā janasamūhe mahāpuruṣa-nindakaḥ durātmā svadoṣān eva prakāśayati. taṃ svakarmāṇi kurvāṇaṃ pratikartuṃ ya icchati, sa bhasmakuṭa ivābuddhiḥ kharo rajasi sajjati.
Bhishma nói: Như con rắn ngẩng cao mang lên khiến mình lộ rõ trước mắt, kẻ ác giữa đám đông mà phỉ báng bậc đại nhân cũng chỉ tự phơi bày lỗi lầm của chính mình. Và ai muốn trả đũa kẻ ti tiện ấy—kẻ chỉ đang làm cái nghiệp của mình là nói xấu sau lưng—thì chẳng khác nào con lừa ngu lăn trong đống tro: mắc kẹt trong bụi bặm và chìm trong khổ sở, rốt cuộc chỉ chuốc lấy phiền não.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Slandering the noble publicly exposes the slanderer’s own defects; and retaliating against such a person only entangles one in further misery. The ethical counsel is restraint in response, letting the wrongdoer’s vice reveal itself without dragging oneself into the same dust.
In Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhishthira through vivid similes: the slanderer is like a snake that makes itself conspicuous by raising its hood, and the retaliator is like a donkey rolling in ashes—both images warning against public blame and against vengeful reaction.