Shloka 16
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
तुम बुद्धिमानोंके विश्वासभाजन बनकर अपने महाशत्रुके राज्यमें सानन्द विचरण करो और कुत्ते, हिरन, तथा कौओंकी तरह” चौकन्ने रहकर निरर्थक बर्तावोंद्वारा विदेहराजके प्रति मित्रधर्मका पालन करो ।।
Bhīṣma uvāca: tvaṁ buddhimānāṁ viśvāsabhājanaṁ bhūtvā svamahāśatro rājyamadhye sānandaṁ vicarasva; śva-mṛga-kāka-vat ca sāvadhāno bhūtvā nirarthaka-ceṣṭābhiḥ Videharājaṁ prati mitradharmaṁ pālaya. ārambhāṁś ca asya mahato duścarāṁś ca prayojaya; nadīvat ca virodhāṁś ca balavadbhir virudhyatām.
Bhīṣma nói: “Hãy trở thành người được bậc trí giả đặt lòng tin, và thong dong đi lại trong cõi nước của đại địch. Nhưng phải cảnh giác như chó, như nai, như quạ; và bằng những hành vi tưởng như vô nghĩa, vô hại, hãy giữ trọn bề ngoài của đạo bằng hữu đối với vua Videha. Đồng thời, xúi hắn khởi sự những công cuộc lớn lao cực khó thành, và sắp đặt cho hắn va chạm với các cường vương—những cuộc xung đột khó vượt qua như một dòng sông lớn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a hard-edged principle of rajaniti: maintain the outward form of friendship and trustworthiness while remaining constantly vigilant, and weaken an enemy indirectly by steering him into overambitious projects and entangling conflicts with stronger powers—thus exhausting his resources without open breach at first.
In Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma advises a policy of covert maneuvering: the agent (or ruler) should circulate within the enemy’s realm as a trusted friend of the Videha king, masking intent through innocuous behavior, while quietly engineering situations that overextend the enemy and provoke formidable rivalries.