Shloka 20
शूरलक्षणवर्णनम् | Marks and Typologies of Martial Temperament
ये सब-के-सब अन्त्यज (कोल-भील आदि) हैं, जो युद्धसे कभी पीछे नहीं हटते और शरीरका मोह छोड़कर लड़ते हैं। सेनामें ऐसे लोगोंको सदा पुरस्कार देना चाहिये और इन्हें सदा आगे-आगे रखना चाहिये। ये धैर्यपूर्वक शत्रुओंकी मार सहते और उन्हें भी मारते हैं ।।
bhīṣma uvāca | ye sarve sarve antyajāḥ (kola-bhīlādayaḥ) santi, ye yuddhāt kadācit na nivartante śarīra-mohaṃ ca tyaktvā yudhyante | senāyāṃ tādṛśān janān sadā puraskartavyān, sadā ca teṣāṃ agre sthānaṃ dātavyam | te dhairyapūrvakaṃ śatrūṇāṃ prahārān sahante, tān api praharanti || adhārmikā bhinna-vṛttāḥ; sāntvenaiṣāṃ parābhavaḥ | evam eva prakupyanti rājño 'py ete habhīkṣṇaśaḥ; ye adharmī bhavanti dharma-maryādāṃ bhaṅktvā vartante | ataḥ etān madhura-vākyaiḥ sāntvayitvā eva vaśe kartavyān ||
Bhīṣma nói: “Tất cả những người này—dẫu bị kể vào các bộ tộc hạ tiện như Kola và Bhil—chưa từng quay lưng trước chiến trận. Họ gạt bỏ luyến ái đối với thân xác mà xông lên giao chiến. Trong quân đội, hạng người như thế phải luôn được ban thưởng và đặt ở hàng đầu, vì với dũng khí bền gan họ chịu đựng đòn đánh của địch và đánh trả lại. Nhưng kẻ bất nghĩa, nết nả lệch lạc, thì nên khuất phục bằng sự hòa giải: khi vượt khỏi khuôn phép của dharma, họ nhiều lần bừng giận ngay cả với chính quân vương của mình. Bởi vậy, hãy dùng lời lẽ dịu dàng, vỗ về mà chế ngự họ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma advises a king to recognize and reward fearless frontline fighters, while managing unruly and adharmic elements through conciliation—sweet, calming speech—since harshness may provoke repeated rebellion even against royal authority.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and conduct, Bhishma describes certain battle-hardy groups who do not retreat and should be honored in the army, then adds a practical note on governance: those who break dharma’s limits and become repeatedly angry should be controlled primarily by appeasement and persuasion.