Shloka 47
संहतान् योधयेदल्पान् काम॑ विस्तारयेद् बहुन् । सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभि: सह,यदि अपने पास थोड़े-से सैनिक हों तो उन्हें एक साथ संघबद्ध रखकर युद्ध करनेका आदेश देना चाहिये और यदि बहुत-से योद्धा हों तो उन्हें बहुत दूरतक इच्छानुसार फैलाकर रखना चाहिये। थोड़े-से सैनिकोंको बहुतोंके साथ युद्ध करना हो तो उनके लिये सूचीमुख नामक व्यूह उपयोगी होता है
saṁhatān yodhayed alpān kāmaṁ vistārayed bahūn | sūcīmukham anīkaṁ syād alpānāṁ bahubhiḥ saha ||
Bhīṣma nói: Khi chỉ có một lực lượng nhỏ, phải ra lệnh cho họ chiến đấu trong đội hình chặt chẽ, thống nhất; còn khi có nhiều chiến binh, có thể tùy ý giãn ra trên một mặt trận rộng. Và khi một lực lượng ít ỏi buộc phải đương đầu với số đông, thì trận thế gọi là “Mũi Kim” (Sūcīmukha) được xem là thích hợp—dồn sức thành một mũi nhọn xuyên phá, chứ không tản mác phân tán.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches adaptive leadership in warfare: concentrate a small force into a cohesive, disciplined mass, but deploy a large force with breadth and flexibility. When outnumbered, use a formation like Sūcīmukha that focuses power into a penetrating point, minimizing the disadvantages of being few.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king on practical conduct of war and army deployment. Here he gives a rule-of-thumb for arranging troops based on relative numbers and recommends the Sūcīmukha formation when a smaller contingent must face a larger one.