Shloka 23

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

Devanagari script

बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रसमाकुला । पदातीनां क्षमा भूमि: पर्वतोपवनानि च

Transliteration

bahudurgā mahākakṣā veṇuvetrasamākulā | padātīnāṃ kṣamā bhūmiḥ parvatopavanāni ca ||

Translation

Bhīṣma nói: Mảnh đất cực kỳ khó vượt qua—bị che chắn bởi nhiều chướng ngại tự nhiên, phủ kín bụi rậm dày, nghẹt tre và mây, lại có núi non và lùm cây—thì hợp với bộ binh.

Word by Word

• बहु-दुर्गा: very difficult (to traverse), having many difficult passages
• बहु-दुर्गा: Karta
• Type: Adjective
• Root: बहुदुर्गा (बहु + दुर्ग)
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• महाकक्षा: having great thickets/brushwood
• महाकक्षा: Karta
• Type: Adjective
• Root: महाकक्षा (महा + कक्षा)
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• वेणु-वेत्र-समाकुला: crowded/filled with bamboo and canes
• वेणु-वेत्र-समाकुला: Karta
• Type: Adjective
• Root: वेणुवेत्रसमाकुला (वेणु + वेत्र + समाकुल)
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• पदातीनाम्: of foot-soldiers/infantry
• पदातीनाम्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: पदाति
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• क्षमा: suitable, fit
• क्षमा: Karta
• Type: Adjective
• Root: क्षमा
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• भूमिः: ground, land
• भूमिः: Karta
• Type: Noun
• Root: भूमि
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• पर्वत-उपवनानि: mountains and groves
• पर्वत-उपवनानि: Karta
• Type: Noun
• Root: पर्वतोपवन (पर्वत + उपवन)
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• infantry (padāti)
• bamboo (veṇu)
• cane/rattan (vetra)
• mountains (parvata)
• groves (upavana)