Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

भীমेन युधिष्ठिरस्य त्यागवृत्तेः प्रतिषेधः

Bhīma’s Rebuttal of Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Inclination

शक्‍्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम्‌ । अबिक्षता पुत्रपौत्रान्‌ देवर्षीनतिथीन्‌ पितृन्‌,जो पुत्रों और पौत्रोंके पालनमें असमर्थ हो, देवताओं, ऋषियों तथा पितरोंको तृप्त न कर सकता हो और अतिथियोंको भोजन देनेकी भी शक्ति न रखता हो, ऐसा मनुष्य ही अकेला जंगलोंमें रहकर सुखसे जीवन बिता सकता है (आप-जैसे शक्तिशाली पुरुषोंका यह काम नहीं है)

śakyaṃ punar araṇyeṣu sukham ekena jīvitum | abikṣatā putrapautrān devarṣīn atithīn pitṝn |

Bhīma nói: “Sống một mình trong rừng mà an nhàn thì quả là có thể—nhưng chỉ dành cho kẻ bất lực trong việc nuôi con cháu, không thể làm thỏa lòng chư thiên, các bậc hiền triết và tổ tiên, lại không đủ phương tiện đãi khách. Với một người có năng lực và sức mạnh như ngài, đời sống cô độc nơi rừng thẳm không phải là con đường thích đáng.”

शक्यम्possible
शक्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य
FormNeuter, Nominative, Singular
पुनःagain / moreover
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अरण्येषुin forests
अरण्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअरण्य
FormNeuter, Locative, Plural
सुखम्happily / comfort
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
एकेनalone (by oneself)
एकेन:
Karana
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Instrumental, Singular
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
TypeVerb
Rootजीव्
FormInfinitive
अभिक्षताunable (incapable)
अभिक्षता:
Karta
TypeAdjective
Rootअभिक्षत
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रपौत्रान्sons and grandsons
पुत्रपौत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्रपौत्र
FormMasculine, Accusative, Plural
देवर्षीन्divine seers
देवर्षीन्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवर्षि
FormMasculine, Accusative, Plural
अतिथीन्guests
अतिथीन्:
Karma
TypeNoun
Rootअतिथि
FormMasculine, Accusative, Plural
पितॄन्ancestors (manes)
पितॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Plural

भीम उवाच

B
Bhīma
S
sons (putrāḥ)
G
grandsons (pautrāḥ)
D
devas
ṛṣis / devarṣis
A
atithis (guests)
P
pitṛs (ancestors)

Educational Q&A

Solitary renunciation is not praised as an escape from obligations; a capable person should uphold gṛhastha-dharma—supporting dependents and honoring gods, sages, ancestors, and guests—rather than abandoning these duties for forest life.

Bhīma argues against the idea of living alone in the forest, stating that such a life suits only someone unable to fulfill household responsibilities; he implies that a strong, competent person should remain engaged in duty and social-religious obligations.