Shloka 273
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हत: । “जैसे कोई सोये अथवा पागल हुए मनुष्यको मार दे या धोखेसे जहर देकर किसीकी हत्या कर डाले
evaṁ vyutkrāntadharmeṇa vyutkramya samayaṁ hataḥ |
Sañjaya nói: “Vì thế, bởi kẻ đã lìa khỏi dharma—đã vượt qua và phá vỡ điều ước định của cuộc giao đấu—ta đã bị đánh gục.” Câu này đặt cái chết không chỉ là thất bại nơi chiến địa mà là một sự vi phạm đạo lý: người nói xem đòn đánh ấy là trái với “samaya”, tức quy ước của trận đấu chùy, nên đó là adharma chứ không phải chiến thắng chính đáng.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that in dharma-based warfare, legitimacy depends not only on winning but on honoring agreed rules (samaya). A victory gained by violating the code is portrayed as ethically tainted, and the language ‘vyutkrāntadharma’ marks such conduct as a departure from righteous order.
Sañjaya reports a killing/defeat described as occurring through a breach of the established terms of combat. The speaker characterizes the blow as one delivered after transgressing the duel’s convention, emphasizing moral controversy rather than mere martial outcome.