Shloka 31
Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)
यह कहकर प्रतापी रोहिणीनन्दन बलरामजी, जो श्वेत बादलोंके अग्रभागकी भाँति गौर-कान्तिसे सुशोभित हो रहे थे, रथपर आरूढ़ हो द्वारकाकी ओर चल दिये ।।
sañjaya uvāca |
ity uktvā pratāpī rohiṇīnandano balarāmaḥ śvetameghāgrabhāga iva gaura-kāntyā suśobhamānaḥ ratham āruhya dvārakāṃ prati jagāma ||
pañcālāś ca vṛṣṇayaḥ pāṇḍavāś ca viśāṃ pate |
rāme dvāravatīṃ yāte nātipramanaso 'bhavan prajānātha ||
Sañjaya nói: Nói xong, Balarāma—niềm vui của Rohiṇī—rạng ngời sắc trắng như vạt đầu của mây trắng, lên xe và đi về Dvārakā. Khi Rāma rời đến Dvāravatī, các Pañcāla, các Vṛṣṇi và những dũng sĩ Pāṇḍava, hỡi bậc chúa của muôn dân, đều trở nên u sầu; trong lòng họ chẳng còn mấy hào khí.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological dimension of dharma-yuddha: the presence or withdrawal of a revered, powerful elder (Balarāma) affects collective resolve. Leadership is not only strategic but also moral-symbolic; when such a figure steps away, allies may lose heart, revealing how righteousness and morale are intertwined.
After speaking, Balarāma—described as radiant—mounts his chariot and departs for Dvārakā. In response, the Pañcālas, Vṛṣṇis, and Pāṇḍavas become dispirited, their enthusiasm diminished, as Sañjaya reports this to Dhṛtarāṣṭra.