Shloka 60
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
दुर्योधने तदा राजन् पतिते तनये तव । राजन! आपके पुत्र दुर्योधनके धराशायी होनेपर स्त्रियोंमें पुरुषत्व और पुरुषोंमें स्त्रीत्वके सूचक लक्षण प्रकट होने लगे ।। ५९ है ।। दृष्टवा तानद्भुतोत्पातान् पञ्चाला: पाण्डवैः: सह
duryodhane tadā rājan patite tanaye tava | dṛṣṭvā tān adbhutotpātān pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha ||
Ôi Đại vương, khi ấy, lúc con trai của ngài là Duryodhana đã ngã xuống, những điềm lạ kỳ mà dữ dằn bắt đầu hiện ra—như thể khí chất nam nhi trỗi dậy nơi đàn bà, và nét nữ tính lại xuất hiện nơi đàn ông. Thấy những điềm dị thường ấy, người Pāñcāla cùng với các Pāṇḍava đều nhận ra bước ngoặt đáng sợ của thời cuộc.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames Duryodhana’s fall as a moment of cosmic and social inversion, expressed through ominous portents. Ethically, it suggests that adharma culminating in catastrophic violence disturbs the natural order, and that such disorder is perceived through signs that warn of the gravity of moral collapse.
Vāyudeva addresses the king, stating that when Duryodhana lay fallen, extraordinary and ominous signs appeared. The Pāñcālas, along with the Pāṇḍavas, observe these portents, marking the climactic aftermath of Duryodhana’s defeat.