Shloka 493
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
तस्मिन् निपतिते वीरे पत्यौ सर्वमहीक्षिताम् । फिर तो समस्त भूपालोंके स्वामी वीर राजा दुर्योधनके धराशायी होनेपर वहाँ बिजलीकी गड़गड़ाहटके साथ प्रचण्ड हवा चलने लगी
tasmin nipatite vīre patyau sarva-mahīkṣitām |
Khi vị vua anh hùng—chúa tể của mọi bậc quân vương trên cõi đất—ngã quỵ xuống mặt đất, thiên nhiên liền đáp lại bằng những biến động điềm gở: sấm gầm như tiếng sét nổ, gió dữ cuộn trào, bụi mù rơi xuống như mưa, và toàn thể địa cầu rung chuyển cùng cây cối, rừng núi và non cao. Cảnh ấy cho thấy sự sụp đổ của Duryodhana không chỉ là một biến cố quân sự, mà là một bước ngoặt mang sức nặng đạo lý, được đánh dấu bằng chấn động vũ trụ khi kẻ gánh tham vọng do adharma thúc đẩy phải ngã xuống.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that the fall of a great ruler in a dharma-conflict is not portrayed as a private event; it is framed as a morally significant rupture, signaled by ominous natural disturbances. In epic ethics, such portents highlight the gravity of adharma-driven power and the consequential turning of the world-order when that power collapses.
Vāyudeva describes the moment Duryodhana, the overlord among kings, falls. Immediately, violent wind, thunder-like roaring, dust-storms, and trembling of the earth with its forests and mountains occur—traditional epic omens marking a decisive and catastrophic moment in the Kurukṣetra war.