Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Ārṣṭiṣeṇa’s Siddhi and the Tīrtha-Boons; Sindhudvīpa–Devāpi Brāhmaṇya; Viśvāmitra’s Tapas Begins

यत्रार्टिषिण: कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रत: । तपसा महता राजन प्राप्तवानृषिसत्तम:,कुरुवंशी नरेश! तत्पश्चात्‌ बलवान्‌ एवं प्रतापी बलभद्रजी उस तीर्थमें आ गये, जहाँ लोकपितामह भगवान्‌ ब्रह्माने सृष्टि की थी, जहाँ कठोर व्रतका पालन करनेवाले मुनिश्रेष्ठ आहएिषिणने बड़ी भारी तपस्या करके ब्राह्मणत्व पाया था तथा जहाँ राजर्षि सिन्धुद्वीप, महान्‌ तपस्वी देवापि और महायशस्वी, उमग्रतेजस्वी एवं महातपस्वी भगवान्‌ विश्वामित्र मुनिने भी ब्राह्मणत्व प्राप्त किया था

yatrārtiṣiṇaḥ kauravya brāhmaṇyaṃ saṃśitavrataḥ | tapasā mahatā rājan prāptavān ṛṣisattamaḥ ||

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Kauravya, hỡi đại vương—đây chính là nơi linh thiêng, nơi bậc hiền triết tối thượng Ārtiṣiṇa, kiên định trong những giới nguyện khắc nghiệt, đã nhờ đại khổ hạnh mà đạt địa vị Bà-la-môn.”

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
आहएषिणःĀhaeṣiṇ (a sage’s name)
आहएषिणः:
Karta
TypeNoun
Rootआहएषिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कौरव्यO Kauravya (descendant of Kuru)
कौरव्य:
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Vocative, Singular
ब्राह्मण्यंBrahminhood, status of a Brahmin
ब्राह्मण्यं:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
संशितव्रतःof sharpened/strict vows
संशितव्रतः:
TypeAdjective
Rootसंशित-व्रत
FormMasculine, Nominative, Singular
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
महताgreat
महता:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
प्राप्तवान्obtained, attained
प्राप्तवान्:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormPerfect (periphrastic), Singular, Masculine, Nominative
ऋषिसत्तमःbest of sages
ऋषिसत्तमः:
TypeNoun
Rootऋषि-सत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ā
Ārtiṣiṇa
K
Kauravya (Kuru-descendant king)

Educational Q&A

The verse highlights that spiritual and ethical stature (here, brāhmaṇya) is linked to disciplined vows and sustained tapas, emphasizing inner qualification over mere birth or claim.

Vaiśampāyana identifies a particular sacred site by recalling that the sage Ārtiṣiṇa, firm in vows, achieved brahminhood there through great austerities—marking the place as a powerful tīrtha.