Shloka 156
दुर्योधनो5थ स्वं सूतं हा हा कृत्वैवमब्रवीत् । भीमसेनके भयसे पीड़ित हुए समस्त सैनिकोंको भागते देख दुर्योधनने “हाय-हाय!! करके अपने सारथिसे इस प्रकार कहा--
duryodhano 'tha svaṃ sūtaṃ hā hā kṛtvaivam abravīt | bhīmasenake bhayase pīḍitāḥ samastāḥ sainikāḥ palāyamānān dṛṣṭvā duryodhanena “hā-hā” iti kṛtvā sva-sārathim prati evam uktam |
Sañjaya nói: Rồi Duryodhana kêu lên: “Than ôi, than ôi!”, và nói với người đánh xe của mình. Thấy toàn quân bị nỗi sợ Bhīmasena giày vò, run rẩy mà tháo chạy khỏi chiến địa, hắn cất lời trong đau đớn—tiếng than ấy phơi bày rằng kinh hoàng có thể làm tan rã ý chí của đạo quân và cả sự vững vàng của bậc cầm đầu giữa sức ép đạo lý của chiến tranh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear can rapidly dissolve collective discipline in war, and how a leader’s reaction—lamenting rather than steadying the ranks—signals moral and psychological strain. It implicitly contrasts steadfastness (dhairya) with panic, a key ethical pressure-point in kṣatriya conduct.
Sañjaya reports that Duryodhana sees his soldiers fleeing, overwhelmed by fear of Bhīma. In distress he cries “hā hā” and turns to his charioteer, beginning a speech prompted by the army’s collapse in morale.