Shloka 20
शकुनिवधः — Sahadeva’s Slaying of Śakuni
with Ulūka’s fall
“निश्चय ही इस पृथ्वीपर किसीको भी कालसे छुटकारा नहीं मिलता, तभी तो इस प्रकार अपनी सेनाका संहार होनेपर भी दुर्योधन युद्धके लिये खड़ा है, उसे देखिये। आजके दिन महाराज युधिष्ठिर शत्रुहीन हो जायँगे ।।
niścaya hi asmin pṛthivyāṁ kasyacid api kālāt mucyate na; tasmād evaṁ svāṁ senāṁ saṁhṛtām api dṛṣṭvā duryodhanaḥ yuddhāya tiṣṭhati—taṁ paśyata. adya dine mahārāja yudhiṣṭhiraḥ śatru-hīnaḥ bhaviṣyati. na hi me mokṣyate kaścit pareṣām iha cintaye; ye tv adya samaraṁ kṛṣṇa na hāsyanti madotkaṭāḥ.
Sañjaya nói: “Quả thật, trên cõi đất này không ai thoát khỏi nắm giữ của Thời Gian. Bởi vậy Duryodhana, dù đã thấy quân mình bị diệt, vẫn đứng sẵn cho chiến trận—hãy nhìn hắn. Hôm nay, vua Yudhiṣṭhira sẽ trở thành người không còn kẻ thù. Còn ta, ta chẳng mong ai ở đây được tha; ta chỉ nghĩ đến số phận của kẻ khác. Những kẻ say men kiêu mạn, hôm nay không chịu rời bỏ chiến trường, hỡi Kṛṣṇa, đang lao về tận số của mình.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the inevitability of Kāla (Time/Death): no one escapes it. It also critiques mada (pride) that drives warriors to persist in violence even when ruin is evident, contrasting cosmic inevitability with human delusion and stubbornness.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that despite catastrophic losses, Duryodhana still stands ready to fight. He foresees that the day will end with Yudhishthira effectively free of enemies, as those who refuse to withdraw from battle out of pride will be destroyed.