Shloka 40
अध्याय २२ — अमर्याद-युद्धवर्णन
Unrestrained Battle Description and Śakuni’s Rear Assault
हया हयै: समासक्ता रथिनो रथिभि: सह । संकुलं चाभवद् भूयो घोररूपं विशाम्पते
hayā hayaiḥ samāsaktā rathino rathibhiḥ saha | saṅkulaṃ cābhavad bhūyo ghorarūpaṃ viśāmpate ||
Sañjaya nói: Ngựa quấn chặt vào ngựa, và các dũng sĩ xa chiến cũng lao vào nhau với những dũng sĩ xa chiến đối địch. Một lần nữa, chiến địa hóa thành một khối dày đặc, rối loạn—hình dung ghê rợn, hỡi chúa tể loài người—cho thấy khi cuồng nộ và hiềm khích dâng trào, trật tự sụp đổ và giao tranh trở thành một cơn nghiền ép mù lòa, hiểm nguy.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how warfare rapidly devolves into saṅkula—confused, indiscriminate entanglement—where control and clarity vanish. Ethically, it highlights the tragic momentum of violence: once unleashed, it tends to intensify and recur (bhūyaḥ), producing dreadful conditions that test restraint and discernment.
Sañjaya reports to the king that the fight has again become a tightly packed melee: horses are locked with horses and chariot-fighters collide with chariot-fighters, creating a terrifying, chaotic scene on the battlefield.