Shloka 64
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
Devanagari script
मर्त्येनावश्यमर्तव्यं गृहेष्वपि कदाचन । युध्यत: क्षत्रधर्मेण मृत्युरेष सनातन:,“मरणधर्मा मनुष्यको कभी-न-कभी अवश्य मरना पड़ेगा। घरमें भी उससे छुटकारा नहीं है। अतः क्षत्रिय-धर्मके अनुसार युद्ध करते हुए ही जो मृत्यु होती है, यही क्षत्रियके लिये सनातन मृत्यु है
Translation
Con người đã mang thân phải chết thì sớm muộn cũng phải chết—ngay cả ở trong nhà cũng không thoát. Vậy nên, cái chết đến khi chiến đấu theo kṣatriya-dharma, ấy mới là cái chết muôn đời dành cho kṣatriya.
Word by Word
मर्त्येनby a mortal (man)
मर्त्येन:
Karta
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Instrumental, Singular
अवश्यम्necessarily, certainly
अवश्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअवश्यम्
मर्तव्यम्must be died (one must die)
मर्तव्यम्:
TypeVerb
Rootमृ
FormGerundive (तव्यत्), Neuter, Nominative/Accusative, Singular, Obligation/necessity (impersonal)
गृहेषुin (one's) houses/home
गृहेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Plural
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
कदाचनat any time, ever
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन
युध्यतःof one who is fighting
युध्यतः:
TypeVerb
Rootयुध्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine/Neuter, Genitive, Singular
क्षत्रधर्मेणby/according to the kshatriya-duty
क्षत्रधर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis
एषः:
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सनातनःeternal, ancient, perennial
सनातनः:
TypeAdjective
Rootसनातन
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes