Shloka 10
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
राजन! मद्रराजकी मृत्यु हो जानेपर आपके वे सभी योद्धा भयके मारे भागने लगे। कुछ सैनिक घोड़ोंपर, कुछ हाथियोंपर और दूसरे महारथी रथोंपर आरूढ़ हो बड़े वेगसे भागे। पैदल सैनिक भी वहाँसे भाग खड़े हुए ।।
rājan! madrarājakī mṛtyu ho jānepara āpake ve sabhī yoddhā bhayake māre bhāgane lage. kucha sainika ghoṛoṃpara, kucha hāthiyoṃpara aura dūsare mahārathī rathoṃpara ārūḍha ho baṛe vegase bhāge. paidala sainika bhī vahāṃse bhāga khaṛe hue. dvisāhasrākṣā matadrā girirūpāḥ prahāriṇaḥ | samprādravan hate śalye aṅkuśāṅguṣṭhanoditāḥ ||
Sañjaya nói: Tâu Đại vương, khi chúa xứ Madra là Śalya bị giết, toàn bộ quân sĩ của ngài vì sợ hãi mà bỏ chạy. Kẻ thì trốn trên lưng ngựa, kẻ trên lưng voi, còn các đại chiến xa dũng tướng khác thì phóng xe lao đi như gió; ngay cả bộ binh cũng chạy khỏi chiến địa. Rồi hai nghìn chiến tượng say cuồng vì nhựa, to lớn như núi, thiện nghệ trong đòn đánh—bị thúc bằng móc voi và bởi sức ép ngón chân của kỵ tượng—cũng cuống cuồng tháo chạy sau khi Śalya ngã xuống.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how quickly morale collapses when a central leader falls: fear spreads, discipline breaks, and even powerful assets like war-elephants become instruments of retreat. Ethically, it underscores the responsibility of commanders and the fragility of collective resolve in adharma-driven conflict.
After Śalya, the Madra king and a key Kaurava commander, is killed, Dhṛtarāṣṭra’s forces panic and flee—charioteers, cavalry, infantry, and even a contingent of two thousand rutting elephants, driven by goads and riders’ toe-pressure, rush away from the battlefield.