Shloka 24
Adhyāya 6: Śibira-dvāra-sthita Bhūta-varṇana and Aśvatthāmā’s Śaraṇāgati to Mahādeva
तां चापदं घोरतरां प्रवदन्ति मनीषिण:,“मनीषी पुरुष उसीको अत्यन्त भयंकर आपत्ति बताते हैं, जब कि मनुष्य किसी महान् कार्यका आरम्भ करके भयके कारण भी उससे पीछे हट जाता है और शक्ति-बलसे यहाँ उस कर्मको करनेमें असमर्थ हो जाता है
tāṃ cāpadaṃ ghoratarāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ |
Sañjaya nói: “Người trí cho rằng còn có một tai ương ghê gớm hơn: khi một người đã khởi sự một công việc lớn, rồi vì sợ hãi mà lùi bước, và do thiếu sức mạnh cùng quyết tâm nên không thể hoàn tất việc ấy. Trong sự thất bại như vậy, mất mát không chỉ là công việc, mà còn là lòng can đảm và sự vững bền đạo lý.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical psychology: the gravest misfortune is not merely external loss, but inner collapse—starting a noble or weighty duty and then retreating from fear, revealing a failure of courage and capacity to complete what one has undertaken.
Sañjaya, narrating events and reflections in the Sauptika Parva, reports a general maxim attributed to the wise: they characterize a particular kind of failure—fearful withdrawal after commencing a major action—as an especially terrible form of distress.