Shloka 11
Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda
Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort
उत्थानं च मनुष्याणां दक्षाणां दैववर्जितम् । अफल दृश्यते लोके सम्यगप्युपपादितम्,चतुर मनुष्योंद्वारा अच्छी तरह सम्पादित किया हुआ पुरुषार्थ भी यदि दैवके सहयोगसे वंचित है तो वह संसारमें निष्फल होता दिखायी देता है
utthānaṃ ca manuṣyāṇāṃ dakṣāṇāṃ daivavarjitam | aphalaṃ dṛśyate loke samyag apy upapāditam ||
Kṛpa nói: Ngay cả sự nỗ lực mạnh mẽ của những người có năng lực, nếu thiếu sự nâng đỡ của số mệnh (दैव), thì trong đời này cũng bị thấy là trở nên vô ích—dẫu đã được thực hiện với sự cẩn trọng và tài khéo trọn vẹn.
कृप उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that even well-executed human effort (puruṣārtha/utthāna) can fail if the factor of destiny (daiva) is absent; therefore one should act diligently yet remain humble about outcomes and avoid harsh moral judgment based solely on success.
In the Sauptika Parva’s tense aftermath of the great war, Kṛpa reflects on causality and results: he remarks that competence and careful planning do not guarantee success when destiny does not align, framing the characters’ deliberations with a fatalistic, cautionary tone.