Shloka 50
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
तं जना बहु मन्यन्ते ये च शास्त्रविशारदा: । “यदि छलसे काम लूँ तो अवश्य मेरे अभीष्ट मनोरथकी सिद्धि हो सकती है। शत्रुओंका महान् संहार भी तभी सम्भव होगा। जहाँ सिद्धि मिलनेमें संदेह हो
taṁ janā bahu manyante ye ca śāstraviśāradāḥ | yadi chalase kāma lūṁ to avaśya mama abhīṣṭa-manorathasya siddhiḥ śakyā | śatrūṇāṁ mahān saṁhāro 'pi tadaiva sambhavaḥ | yatra siddhi-lābhe saṁśayaḥ syāt, tasyāpekṣayā tad-upāyasyāvalambanaṁ śreyaḥ yatra saṁśayāya sthānaṁ na syāt | sādhāraṇā janāḥ śāstrajñāś ca tam eva adhikaṁ ādaraṁ kurvanti || yac cāpy atra bhaved vācyaṁ garhitaṁ lokaninditam
Sañjaya nói: “Nhiều người, kể cả những bậc tinh thông các luận thư (śāstra), đều giữ quan điểm này: ‘Nếu ta dùng mưu trá để đạt mục đích, thì điều ta mong cầu ắt sẽ thành tựu. Chỉ khi ấy mới có thể gây nên một cuộc tàn sát lớn đối với kẻ thù. Khi còn nghi ngờ về việc đạt thắng lợi, tốt hơn nên nương theo phương kế không để chỗ cho sự bất định. Người thường lẫn bậc học giả đều kính trọng con đường ấy hơn.’ Tuy vậy, trong việc này, bất cứ điều gì bị nói ra mà đáng chê trách, bị thế gian lên án…”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a tension between pragmatic success and moral legitimacy: many—both common people and learned authorities—may endorse a sure means to victory (even deception), yet such speech or conduct can still be blameworthy and socially condemned. It frames the ethical problem of choosing effective strategy versus righteous conduct.
Sañjaya reports a line of reasoning that justifies adopting deception as a reliable strategy to achieve one’s objective and destroy enemies, emphasizing certainty of success. The verse then pivots toward the counterpoint—acknowledging that what is said or done here may be censured and condemned—setting up the moral scrutiny surrounding the actions in the Sauptika episode.