Shloka 17

वैशम्पायन उवाच एवमुकक्‍्त्वा विदुरं धर्मराज: प्रायात्रिकं सर्वमाज्ञाप्य तूर्णम्‌ । प्रायाच्छवो भूते सगण: सानुयात्र: सह स्त्रीभिद्रौपदीमादि कृत्वा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! विदुरसे ऐसा कहकर धर्मराज युधिष्िरने तुरंत ही यात्राकी सारी तैयारी करनेके लिये आज्ञा दे दी। फिर सबेरा होनेपर उन्होंने अपने भाई- बन्धुओं, सेवकों तथा द्रौपदी आदि स्त्रियोंके साथ हस्तिनापुरकी यात्रा की

vaiśampāyana uvāca |

evam uktvā viduraṃ dharmarājaḥ prāyātrikaṃ sarvam ājñāpya tūṛṇam |

prāyāc chavo bhūte sagaṇaḥ sānu yātraḥ saha strībhir draupadīm ādi kṛtvā ||

Vaiśampāyana nói: Nói xong với Vidura, Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) liền truyền lệnh chuẩn bị mọi việc cho cuộc hành trình một cách mau chóng. Đến sáng, ngài lên đường—cùng anh em, tùy tùng và đoàn người theo hầu—đưa Draupadī và các phụ nữ khác đi theo, rồi tiến về Hastināpura.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
FormAbsolutive (ktvā)
विदुरम्Vidura
विदुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मराजःthe king of dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रायात्रिकम्pertaining to the journey; travel-
प्रायात्रिकम्:
TypeAdjective
Rootप्रायात्रिक
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
आज्ञाप्यhaving ordered/commanded
आज्ञाप्य:
TypeVerb
Rootआज्ञा + आप्/आप्नोति (caus.)
FormAbsolutive (ya), Causative sense
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
प्रायात्set out; departed
प्रायात्:
TypeVerb
Rootप्र + या
FormImperfect, Third, Singular, Parasmaipada
श्वःat dawn; in the morning
श्वः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootश्वस्/श्वः
भूतेwhen it had become (daybreak having occurred)
भूते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootभूत
FormNeuter, Locative, Singular
he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गणःwith his retinue/group
गणः:
TypeNoun
Rootगण
FormMasculine, Nominative, Singular
he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुयात्रःwith followers/attendants (in attendance)
अनुयात्रः:
TypeNoun
Rootअनुयात्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
स्त्रीभिःwith women
स्त्रीभिः:
Karana
TypeNoun
Rootस्त्री
FormFeminine, Instrumental, Plural
द्रौपदीम्Draupadī
द्रौपदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रौपदी
FormFeminine, Accusative, Singular
आदिand others; beginning with
आदि:
TypeIndeclinable
Rootआदि
कृत्वाhaving made/taken (along)
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
FormAbsolutive (ktvā)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vidura
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
D
Draupadī
H
Hastināpura

Educational Q&A

The verse highlights dharmic leadership: after receiving counsel, a ruler acts promptly and responsibly, ensuring proper arrangements and safeguarding the household and dependents while undertaking a significant journey.

After speaking with Vidura, Yudhiṣṭhira orders immediate travel preparations. At daybreak he departs with his retinue, including Draupadī and the other women, and proceeds toward Hastināpura.