Shloka 15
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
भारत! संतोष लक्ष्मी और अभिमानका नाश कर देता है। दया और भय--ये दोनों भी वैसे ही हैं। इन (संतोषादि)-से युक्त मनुष्य कभी ऊँचा पद नहीं पा सकता ।। नमां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्टवा युधिष्ठिरे । अति ज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम,कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरकी वह अत्यन्त प्रकाशमान राजलक्ष्मी देखकर मुझे भोजन अच्छा नहीं लगता। वही मेरी कान्तिको नष्ट करनेवाली है
bhārata! santoṣaḥ lakṣmīm abhīmānaṃ ca nāśayati. dayā bhayaṃ ca—ete ubhe api tathaiva. ebhiḥ (santoṣādibhiḥ) yukto manuṣyaḥ kadācana uccaṃ padaṃ na prāpnoti. na māṃ prīṇāti madbhuktaṃ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhire, ati-jvalantīṃ kaunteya, vivarṇa-karaṇīṃ mama.
Duryodhana tuyên bố rằng sự mãn nguyện phá hủy cả phú quý lẫn lòng kiêu hãnh; cũng vậy, lòng trắc ẩn và nỗi sợ làm tiêu tan con đường thăng tiến ở đời. Kẻ bị những tính ấy chi phối sẽ không bao giờ đạt địa vị cao. Rồi quay sang Yudhiṣṭhira, hắn thú nhận lòng đố kỵ: “Hỡi con của Kuntī, thấy vương phúc rực cháy của Yudhiṣṭhira, ta ăn chẳng còn ngon; ánh huy hoàng ấy như rút hết sắc mặt của ta.”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse exposes the moral blindness of envy: Duryodhana treats virtues like contentment and compassion as obstacles to worldly rise, revealing a value-system driven by ambition and pride. His inability to enjoy even food upon seeing another’s prosperity illustrates how jealousy consumes inner peace and corrodes ethical judgment.
In the royal assembly context, Duryodhana reacts to Yudhiṣṭhira’s flourishing sovereignty and honor. He openly admits that Yudhiṣṭhira’s radiant fortune torments him—so much that his own meal brings no pleasure—signaling the deep resentment that will fuel later hostility.