Shloka 65
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अप्रमत्त: स्थितो नित्यं प्रजा: पाहि विशाम्पते । पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजा:
apramattaḥ sthito nityaṁ prajāḥ pāhi viśāmpate | parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ, anyonyaṁ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati |
Vaiśampāyana nói: “Hỡi chúa tể của muôn dân, hãy luôn tỉnh thức, vững lòng, và bảo hộ thần dân. Như muôn loài nương nhờ mây mưa, như chim chóc nương nhờ cây lớn, như chư thiên nương nhờ Indra làm chỗ tựa, thì hết thảy thân tộc và kẻ nương tựa cũng trông cậy nơi ngài để được sinh kế và an ổn.” Nói với nhau như vậy, Kṛṣṇa và Yudhiṣṭhira chào từ biệt lẫn nhau rồi trở về nơi ở của mỗi người.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rājadharma: a ruler must remain constantly vigilant and steadfast, protecting the people. The king is portrayed as a life-supporting refuge—like rain for creatures and a great tree for birds—so negligence in governance harms the dependent community.
Vaiśampāyana narrates a concluding exchange of counsel: Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira speak about the king’s duty to protect and sustain dependents; then they respectfully take mutual leave and depart to their own residences.