Shloka 2
Chapter 15: Counsel on Initiative vs. Renunciation in the Rajasuya Project (सभापर्व, अध्याय १५)
Devanagari script
गृहे गृहे हि राजान: स्वस्य स्वस्य प्रियंकरा: । न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्छब्दो हि कृच्छूभाक्,आजकल तो घर-घरमें राजा हैं और सभी अपना-अपना प्रिय कार्य करते हैं, परंतु वे सम्राट्पदको नहीं प्राप्त कर सके; क्योंकि सम्राट्की पदवी बड़ी कठिनाईसे मिलती है
Translation
“Ngày nay, nhà nhà đều có ‘vua’ của riêng mình, ai nấy chỉ làm điều vừa lòng mình. Thế nhưng họ chẳng đạt được ngôi vị ‘Hoàng đế’—bởi danh xưng Hoàng đế là một địa vị vô cùng khó giành được.”
Word by Word
गृहेin a house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
गृहेin (each) house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वस्यof one’s own
स्वस्य:
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
स्वस्यof each one’s own
स्वस्य:
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रियंकराःdoing what is pleasing (to themselves)
प्रियंकराः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रियंकर
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand/but
च:
TypeIndeclinable
Rootच
साम्राज्यम्sovereignty/empire
साम्राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाम्राज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्ताःhaving obtained
आप्ताः:
Karta
TypeVerb
Rootआप् (धातु) / आप्त (कृदन्त)
Form—, Past passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सम्राट्the (title) ‘emperor’/universal monarch
सम्राट्:
TypeNoun
Rootसम्राट्
FormMasculine, Nominative, Singular
शब्दःword/title
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
कृच्छ्र-उपाक्hard to attain/obtained with difficulty
कृच्छ्र-उपाक्:
Karta
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र + उपाक्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
युधिछ्िर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes