Shloka 153
Samrāt-Lakṣaṇa and the Counsel to Check Jarāsandha (सम्राट्-लक्षणं जरासन्ध-प्रतिबाधा-परामर्शः)
स्नेहबद्धश्न मनसा पितृवद् भक्तिमांस्त्वयि । महाराज! जो मुर और नरक नामक देशका शासन करते हैं, जिनकी सेना अनन्त है, जो वरुणके समान पश्चिम दिशाके अधिपति कहे जाते हैं, जिनकी वृद्धावस्था हो चली है तथा जो आपके पिताके मित्र रहे हैं, वे यवनाधिपति राजा भगदत्त भी वाणी तथा क्रियाद्वारा भी जरासंधके सामने विशेषरूपसे नतमस्तक रहते हैं; फिर वे मन-ही-मन तुम्हारे स्नेहपाशमें बँधे हैं और जैसे पिता अपने पुत्रपर प्रेम रखता है, वैसे ही उनका तुम्हारे ऊपर वात्सल्यभाव बना हुआ है
snehabaddhaś ca manasā pitṛvad bhaktimāṁs tvayi | mahārāja! ye mura-naraka-nāmaka-deśasya śāsanaṁ kurvanti, yasyāḥ senā anantā, ye varuṇa-samāḥ paścima-diśaḥ adhipatayaḥ ucyante, ye vṛddhāvasthāṁ gatāḥ, ca ye tava pituḥ mitrāḥ, te yavanādhipati-rājā bhagadattaḥ api vācā kriyayā ca jarāsandhasya purataḥ viśeṣeṇa natamastakāḥ santi; tathāpi te manasā tvat-sneha-pāśe baddhāḥ, yathā pitā putre snehavān, tathā teṣāṁ tvayi vātsalya-bhāvaḥ vartate ||
Kṛṣṇa nói: “Tâu Đại vương, ngay cả Bhagadatta—vị chúa tể Yavana cai trị các xứ Mura và Naraka, quân lực được truyền là vô số, nổi danh như Varuṇa là chủ phương Tây, nay tuổi đã cao và từng là bạn của phụ vương ngài—dẫu cúi mình trước Jarāsandha bằng lời nói lẫn hành động, nhưng trong lòng vẫn bị ràng buộc bởi tình thâm đối với ngài. Trong tim, ông dành cho ngài thứ tình thương hiền phụ, như cha đối với con.”
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
Krishna highlights the difference between outward political submission and inward loyalty: a ruler may bow publicly to a stronger power for pragmatic reasons, yet remain bound by genuine affection and dharmic ties (friendship with one’s father, paternal goodwill) toward another.
Krishna describes Bhagadatta’s position: although he appears compliant before Jarāsandha in speech and action, his heart is attached to the addressed king with fatherly tenderness, due to old friendship and longstanding bonds.