Shloka 10
कर्णपर्व — अध्याय ४०
Karṇa’s Pressure on the Pāñcālas; Duryodhana Disabled; Arjuna’s Counter-Advance
अतत्त्वां कथये कर्ण निदर्शनमिदं पुनः । सम और विषम अवस्था
sañjaya uvāca |
avaśyaṃ kathaye karṇa nidarśanam idaṃ punaḥ |
sama-viṣamāvasthā, rathinaḥ prabalatā ca nirbalatā ca, rathena saha hayānāṃ satata-pariśramaḥ kleśaś ca, astrāṇi santi na vā—iti jñānam, jaya-parājaya-sūcanāṃ paśu-pakṣi-bhāṣā, bhāraḥ atibhāraś ca, śalya-cikitsā, astraprayogaḥ, yuddhaṃ ca śubhāśubha-nimittāni—etāḥ sarvāḥ kathāḥ jñātum mama āvaśyakam; yato 'haṃ asya rathasya ekaḥ kuṭumbī |
karṇa! tasmāt punaḥ tvāṃ prati asya dṛṣṭāntasya varṇanaṃ karomi ||
vaiśyaḥ kila samudrānte prabhūta-dhana-dhānyavān rājño dharma-pradhānasya rāṣṭre vasati nirbhayaḥ |
sa yajña-yāgādi-kartā dānapatiḥ kṣamāśīlaḥ sva-varṇānukūla-karmaṇi tatparaḥ pavitraḥ bahu-putravān santāna-premī sarva-prāṇi-dayāvān ca |
Sañjaya nói: “Karna, ta sẽ lại kể ví dụ này. Với ta, kẻ thuộc về gia thất của cỗ chiến xa này, điều cần thiết là phải biết mọi dấu hiệu báo thành hay bại trong chiến tranh: địa thế bằng hay gồ ghề, sức mạnh hay chỗ yếu của chiến sĩ, nỗi nhọc nhằn và khổ sở không dứt của đàn ngựa cùng chiến xa, có vũ khí hay không, tiếng kêu của thú và chim báo trước thắng hay thua, tải trọng vừa phải và quá tải, việc trị thương, cách dùng vũ khí, phép tắc giao chiến, cùng các điềm lành dữ. Vì thế, Karna, ta lại thuật cho ngươi ví dụ này một lần nữa. “Người ta kể rằng có một thương nhân sống bên bờ biển, trong vương quốc của một vị vua lấy dharma làm gốc. Ông giàu có về của cải và lương thực, sống không sợ hãi. Ông làm các lễ tế và nghi thức, rộng lòng bố thí, nhẫn nại và khoan dung, chuyên cần với bổn phận đúng theo giai tầng của mình, thanh khiết trong hạnh kiểm, có nhiều con trai, thương yêu con cái, và đầy lòng từ mẫn đối với mọi loài hữu tình.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Competence in war is not only bravery but also informed judgment: understanding terrain and conditions, the state of the warrior and horses, availability of weapons, medical care, and the reading of auspicious/inauspicious signs. Alongside this practical wisdom, the narrative introduces an ethical model—a prosperous Vaiśya whose life is marked by ritual duty, generosity, patience, purity, and compassion—suggesting that dharma and disciplined conduct underpin stability and success.
Sañjaya addresses Karna and says he will repeat an instructive example. He explains why he must know many battlefield indicators and practical arts, since he is part of the chariot’s retinue. Then he begins the example by describing a wealthy, virtuous Vaiśya living safely on the seashore in the realm of a dharma-oriented king, setting the stage for a moral-illustrative story.