Shloka 43
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
योधानां च महाशड्खान् पाण्डुरांश्न॒ प्रकीर्णकान् । निरस्तजिद्दान् मातड़ान् शयानान् पर्वतोपमान्
yodhānāṁ ca mahāśaṅkhān pāṇḍurāṁś ca prakīrṇakān | nirastajiddhān mātaṅgān śayānān parvatopamān ||
Sañjaya nói: “Và còn có những vỏ ốc tù và lớn của các chiến binh, trắng toát, vương vãi khắp nơi trên bãi chiến trường. Ở đó cũng nằm những voi hùng mạnh, bị quật ngã và bất động như núi, thân xác trải dài trong cái chết. Cảnh tượng ấy phơi bày cái giá khủng khiếp của chiến trận: những biểu tượng kiêu hãnh và khí cụ binh đao bị hạ xuống thành đống tàn tích, còn sức sống thì bị dập vùi.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of martial glory: symbols of pride (great conches) lie scattered, and even mountain-like elephants are felled. It invites reflection on the ethical weight and human cost of war, as seen through a truthful witness’s report.
Sañjaya describes the battlefield aftermath: large white conch-shells are strewn about, and massive elephants lie prostrate like mountains, indicating heavy casualties and the collapse of once-formidable forces.