Adhyaya 8

Verse 1

अष्टमो< ध्याय: द्रोणाचार्यके पराक्रम और वधका संक्षिप्त समाचार संजय उवाच तथा द्रोणमभिष्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान्‌ व्यथिता: पाण्डवा दृष्टवा न चैनं पर्यवारयन्‌

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, thấy Droṇa cứ thế chém ngã ngựa, người đánh xe, chiến xa và voi, các dũng sĩ Pāṇḍava tuy đau xót vẫn không thể ngăn cản hay cầm chân ông.”

Verse 2

ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनंजयौ । अब्रवीत्‌ सर्वतो यत्तै: कुम्भयोनिर्निवार्यताम्‌

Bấy giờ vua Yudhiṣṭhira bảo Dhṛṣṭadyumna và Dhanañjaya (Arjuna): “Hãy dốc sức từ mọi phía mà ngăn Droṇa—người con của bậc hiền triết sinh từ chum.”

Verse 3

तत्रैनमर्जुनश्वैव पार्षतश्न सहानुग: । प्रत्यगृह्नात्‌ ततः सर्वे समापेतुर्महारथा:

Sañjaya thưa: Tại đó, Arjuna và Dhṛṣṭadyumna, con của Pṛṣata, cùng đoàn tùy tùng đã nghênh chiến đáp trả ông; rồi tất cả các đại chiến xa đều tụ hội.

Verse 4

यह सुनकर वहाँ अर्जुन और सेवकोंसहित धृष्टद्युम्नने द्रोणाचार्यको रोका। फिर तो सभी महारथी उनपर टूट पड़े ।।

Sañjaya thưa: Nghe vậy, Arjuna và Dhṛṣṭadyumna cùng tùy tùng đã chặn Droṇa ngay tại đó; rồi tất cả các đại chiến xa đều ập vào ông. Người Kekaya, Bhīmasena, Abhimanyu con của Subhadrā, và Ghaṭotkaca; Yudhiṣṭhira, đôi huynh đệ song sinh (Nakula và Sahadeva), quân Matsya, cùng các con trai của Drupada—những dũng tướng ấy, xứng với dòng dõi và sức mạnh của mình, đã xông vào trận và lập nên bao chiến công của bậc anh hùng.

Verse 5

द्रौपदेयाश्व संहृष्टा धृष्टकेतु: ससात्यकि: । चेकितानश्र संक्रुद्धो युयुत्सुश्न महारथ:

Sañjaya nói: Các con trai của Draupadī, lòng tràn hân hoan; Dhṛṣṭaketu cùng Sātyaki; Cekitāna đang bừng bừng phẫn nộ; và dũng tướng xa chiến Yuyutsu—những người ấy, cùng các vua chúa khác theo phò Yudhiṣṭhira, con của Pāṇḍu, đều bắt đầu thực hiện muôn việc anh hùng, xứng với dòng dõi và võ công của mình.

Verse 6

ये चान्ये पार्थिवा राजन्‌ पाण्डवस्यानुयायिन: । कुलवीर्यनुरूपाणि चक्कुः कर्माण्यनेकश:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, các bậc chúa tể khác cũng theo phò con của Pāṇḍu đều bắt đầu thực hiện nhiều việc dũng mãnh—những hành động xứng với dòng dõi và võ lực của họ.”

Verse 7

संरक्ष्यमाणां तां दृष्टवा पाण्डवैर्वाहिनीं रणे । व्यावृत्य चक्षुषी कोपाद्‌ भारद्वाजो<न्ववैक्षत

Sañjaya nói: Thấy đạo quân ấy trên chiến địa được các Pāṇḍava che chở vững vàng, con trai của Bhāradvāja (Droṇa) liền trợn mắt vì giận dữ, quay nhìn chằm chằm—cơn thịnh nộ dâng lên trước thế phòng thủ nghiêm chỉnh ấy.

Verse 8

स तीव्रं कोपमास्थाय रथे समरदुर्जय: । व्यधमत्‌ पाण्डवानीकमभ्राणीव सदागति:,जैसे वायु बादलोंको छिलन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार रथपर बैठे हुए रणदुर्जय वीर द्रोणाचार्य प्रचण्ड कोप धारण करके पाण्डव-सेनाका संहार करने लगे इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि द्रोणवधश्रवणे अष्टमो5ध्याय: ।।

Sañjaya nói: Trên chiến xa, Droṇa—kẻ khó bề khuất phục nơi trận mạc—ôm lấy cơn thịnh nộ dữ dội và bắt đầu nghiền nát đạo quân Pāṇḍava, như ngọn gió không ngừng xé tan rồi cuốn tản mây trời.

Verse 9

रथानश्वान्‌ नरान्‌ नागानभिधावन्नितस्ततः । चचारोन्मत्तवद द्रोणो वृद्धोडपि तरुणो यथा

Sañjaya nói: Droṇa tuy tuổi đã cao, vẫn nhanh nhẹn và sung sức như một tráng niên. Như kẻ bị cuồng lực chiếm giữ, ông tung hoành khắp chiến địa, xông hết nơi này đến nơi khác—đánh vào chiến xa, ngựa, bộ binh và voi trận.

Verse 10

तस्य शोणितदिग्धाड्ा: शोणास्ते वातरंहस: । आजानेया हया राजन्नविश्रान्ता ध्रुवं ययु:

Sañjaya nói: Những con ngựa của ông—vốn dĩ màu hạt dẻ—nay bị máu bôi khắp mình nên càng đỏ rực hơn. Nhanh như gió, tâu Đại vương, những tuấn mã nòi tốt ấy vẫn lao tới không biết mệt, thúc tiến không ngừng giữa cơn bạo liệt của chiến trận.

Verse 11

तमन्तकमिव क्रुद्धमापतन्तं यतव्रतम्‌ । दृष्टवा सम्प्राद्रवन्‌ योधा: पाण्डवस्य ततस्तत:

Sañjaya nói: Thấy Droṇa—người kiên định trong kỷ luật lời thệ—xông tới trong cơn thịnh nộ như chính Antaka (Tử thần), các chiến binh của con trai Pāṇḍu liền tan tác, chạy trốn tứ phía.

Verse 12

तेषां प्राद्रवतां भीम: पुनरावर्ततामपि । पश्यतां तिष्ठतां चासीच्छब्द: परमदारुण:

Sañjaya nói: Khi những chiến binh ấy chạy rối loạn—kẻ thì tháo lui, kẻ lại quay trở lại, kẻ đứng sững chỉ nhìn chiến cuộc—thì khắp bốn phía vang lên một tiếng ồn ào vô cùng dữ dội và ghê rợn.

Verse 13

शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धन: । द्यावापृथिव्योर्विवरं पूरयामास सर्वतः:,वह कोलाहल शूरवीरोंका हर्ष और कायरोंका भय बढ़ानेवाला था। वह आकाश और पृथ्वीके बीचमें सब ओर व्याप्त हो गया

Sañjaya nói: “Tiếng náo động ấy làm lòng người dũng cảm thêm hân hoan, còn kẻ nhút nhát thì càng kinh hãi; nó lan khắp nơi, lấp đầy cả khoảng không giữa trời và đất.”

Verse 14

ततः पुनरपि द्रोणो नाम विश्रावयन्‌ युधि । अकरोद्‌ रौद्रमात्मानं किर|ञ्छरशतै: परान्‌

Sañjaya nói: Rồi một lần nữa, Droṇa, vừa xưng danh giữa chiến địa, vừa phô bày dáng vẻ dữ dội đáng sợ của mình, trút xuống quân thù những loạt tên hàng trăm như mưa.

Verse 15

स तथा तेष्वनीकेषु पाण्डुपुत्रस्य मारिष | कालवदू व्यचरद्‌ द्रोणो युवेव स्थविरो बली

Sañjaya nói: “Bạch bậc đáng kính, giữa các trận thế của con trai Pāṇḍu, Droṇa—dẫu tuổi đã cao—vẫn lướt đi nhanh như người trẻ, uy lực vô song, lạnh lùng như Kāla (Thời gian/Tử thần), không chừa một ai.”

Verse 16

उत्कृत्य च शिरांस्य॒ुग्रान्‌ बाहूनपि सुभूषणान्‌ । कृत्वा शून्यान्‌ रथोपस्थानुदक्रोशन्महारथान्‌

Sañjaya nói: Chúng chém phăng đầu các dũng sĩ hung mãnh, cả những cánh tay trang sức lộng lẫy; khiến sàn xe chiến trống rỗng, và các đại chiến xa binh gào thét náo loạn.

Verse 17

वे योद्धाओंके मस्तकों और आभूषणोंसे भूषित भयंकर भुजाओंको भी काटकर रथकी बैठकोंको सूनी कर देते और महारथियोंकी ओर देख-देखकर दहाड़ते थे ।।

Sañjaya nói: Muôn tâu bậc hùng chủ, bởi tiếng gầm chiến trận đầy hân hoan của ông—hoặc bởi sức lao và tốc độ của mũi tên—các chiến binh trên chiến địa đều run rẩy như đàn bò bị rét mùa đông hành hạ.

Verse 18

द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च । धनु:शब्देन चाकाशे शब्द: समभवन्महान्‌,द्रोणाचार्यके रथकी घरघराहट, प्रत्यंचाको दबा-दबाकर खींचनेके शब्द और धनुषकी टंकारसे आकाशमें महान्‌ कोलाहल होने लगा

Sañjaya nói: Tiếng xe chiến của Droṇa vang như sấm, tiếng dây cung bị kéo căng rít gắt, và tiếng cung bật ngân; một cơn đại náo âm thanh dâng lên, trùm kín cả bầu trời.

Verse 19

अथास्य धनुषो बाणा निश्चरन्त: सहस्रश: | व्याप्य सर्वा दिश: पेतुर्नागाश्वरथपत्तिषु

Sañjaya nói: Rồi từ cây cung của ông, mũi tên tuôn ra hàng ngàn. Tràn khắp bốn phương, chúng giáng xuống dữ dội lên voi, ngựa, chiến xa và bộ binh.

Verse 20

त॑ कार्मुकमहावेगमस्त्रज्वलितपावकम्‌ । द्रोणमासादयांचक्रु: पजचाला: पाण्डवै: सह

Sañjaya nói: Quân Pañcāla cùng với các Pāṇḍava tiến thẳng đến Droṇa—người có cây cung uy lực khôn lường, vũ khí rực cháy như lửa—mong ngăn chặn đợt công kích của ông. Trong thế giằng co đạo lý của chiến trận, đây là nỗ lực của phe phòng thủ nhằm kìm lại vị thầy–chiến binh khủng khiếp, whose sức mạnh võ nghệ có thể cuốn trùm cả chiến địa.

Verse 21

तान्‌ सकुण्जरप्त्त्यश्वान्‌ प्राहिणोद्‌ यमसादनम्‌ । चक्रेडचिरेण च द्रोणो महीं शोणितकर्दमाम्‌

Sañjaya nói: Droṇa mau chóng tiễn những chiến binh ấy—cùng voi và ngựa của họ—đến cõi của Yama. Chẳng bao lâu, ông biến mặt đất thành bùn lầy máu, phơi bày cái giá đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh, dẫu được tiến hành dưới danh nghĩa bổn phận.

Verse 22

तन्वता परमास्त्राणि शरान्‌ सततमस्यता । द्रोणेन विहितं दिक्षु शरजालमदृश्यत

Sañjaya nói: Khi Droṇa không ngừng bắn tên và triển khai những vũ khí tối thượng, một tấm lưới mũi tên—do ông giăng ra khắp mọi phương—hiện rõ, như thể bốn phương đã bị dệt kín. Cảnh ấy cho thấy: sự tinh thông binh khí, khi bị thôi thúc bởi cơn lốc chiến tranh, có thể biến chiến địa thành một vòng vây không lối thoát cho bất cứ ai ở trong đó.

Verse 23

पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वश: । तस्य विद्युदिवा भ्रेषु चरन्‌ केतुरदृश्यत,पैदल सैनिकों, रथियों, घुड़सवारों तथा हाथीसवारोंमें सब ओर विचरता हुआ उनका ध्वज बादलोंमें विद्युत्‌-सा दृष्टिगोचर हो रहा था

Sañjaya nói: Giữa bộ binh, chiến xa, kỵ binh và tượng binh—khắp chiến địa—ngọn cờ của ông được thấy đang chuyển động, lóe sáng như tia chớp giữa mây. Hình ảnh ấy gợi sức đà đáng sợ của bước tiến một chiến binh đơn độc, khi biểu hiệu trên cao trở thành dấu chỉ của uy quyền và sự hủy diệt sắp ập đến trong cơn hỗn loạn chiến tranh.

Verse 24

स केकयानां प्रवरांक्ष॒ पञच पज्चालराजं च शरै: प्रमथ्य । युधिष्ठटिरानीकमदीनसत्त्वो द्रोणो5भ्ययात्‌ कार्मुकबाणपाणि:

Sañjaya nói: Sau khi dùng tên bắn hạ năm vương tử kiệt xuất của Kekaya và cả vua Pañcāla, Droṇa—tinh thần không hề nao núng—tay cầm cung tên, tiến đánh quân đội của Yudhiṣṭhira. Câu kệ nhấn mạnh đà tiến không ngừng của chiến tranh: uy lực được biểu lộ qua kỹ nghệ chiến đấu kỷ luật, nhưng đồng thời phơi bày gánh nặng đạo lý u ám, khi cả đồng minh hiển hách và các bậc quân vương cũng bị quật ngã, và cuộc xung đột dồn về cuộc đối đầu quyết định.

Verse 25

त॑ भीमसेनश्ष धनंजयश्न शिनेश्व नप्ता द्रुपदात्मजश्न । शैब्यात्मज: काशिपति: शिबिश्न दृष्टवा नदन्तो व्यकिरणञ्छरौचै:

Sañjaya nói: Thấy bọn chúng, Bhīmasena và Dhanañjaya (Arjuna), Sātyaki—cháu của Śini—cùng với Dhṛṣṭadyumna, con của Śaibya, vua xứ Kāśī và Śibi, liền gầm vang tiếng chiến, trút xuống quân thù những loạt tên dày đặc như mưa.

Verse 26

(तेषां शरा द्रोणशरैर्निकृत्ता भूमावदृश्यन्त विवर्तमाना: । श्रेणीकृता: संयति मोघवेगा द्वीपे नदीनामिव काशरोहा: ।।

Sañjaya nói: Những mũi tên của họ bị tên của Droṇa chém gãy, thấy chúng xoắn vặn rồi lăn trên mặt đất—xếp thành hàng nơi chiến địa, sức lực hóa vô hiệu—như những đống cỏ kāśa hay lau sậy bị chặt rồi rải trên các doi đảo giữa sông. Rồi những mũi tên từ cung Droṇa, có cánh vàng trang sức kỳ xảo, xuyên thủng thân voi, ngựa và các dũng sĩ trẻ, cắm sâu vào đất; lông cánh của chúng nhuộm đỏ vì máu.

Verse 27

सा योधसंघैश्न रथैश्न भूमि: शरैविभिन्नैर्गजवाजिभिश्ष । प्रच्छाद्यमाना पतितैर्बभूव समावृता द्यौरिव कालमेघै:

Sañjaya nói: Chiến địa bị phủ kín—ngổn ngang những đoàn chiến sĩ ngã xuống, xe chiến, voi và ngựa, tất cả đều bị tên xuyên vỡ—khiến mặt đất như bầu trời bị che mờ bởi mây đen mùa mưa.

Verse 28

शैनेयभीमार्जुनवाहिनी शं सौभद्रपाज्चालसकाशिराजम्‌ | अन्यांश्व वीरान्‌ समरे मर्द द्रोण: सुतानां तव भूतिकाम:

Sañjaya nói: Droṇa, với ý định đem phú quý và lợi thế về cho các con trai của ngài, đã nghiền nát trong trận chiến đạo quân do Sātyaki, Bhīma và Arjuna chỉ huy—trong đó có Abhimanyu, các chiến sĩ Pāñcāla, Drupada và vua xứ Kāśī—và còn giày xéo nhiều dũng sĩ anh hùng khác trên chiến địa.

Verse 29

एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र कर्माणि कृत्वा समरे महात्मा । प्रताप्य लोकानिव कालसूर्यो द्रोणो गत: स्वर्गमितो हि राजन्‌

Sañjaya nói: Ôi chúa tể nhà Kuru, sau khi làm nên những chiến công ấy và còn nhiều chiến công khác trên chiến trường, Droṇa bậc đại hồn—thiêu đốt các cõi như mặt trời vào thời tận diệt—đã rời nơi này mà lên cõi trời, tâu Đại vương.

Verse 30

एवं रुक्मरथ: शूरो हत्वा शतसहस्रश: । पाण्डवानां रणे योधान्‌ पार्षतेन निपातित:

Sañjaya nói: Như vậy, Droṇa—vị dũng tướng có chiến xa trang sức bằng vàng—sau khi giết các chiến binh của Pāṇḍava trên chiến địa đến hàng trăm nghìn, rốt cuộc đã bị Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna) đánh gục.

Verse 31

अक्षौहिणीमभ्यधिकां शूराणामनिवर्तिनाम्‌ | निहत्य पश्चाद्‌ धृतिमानगच्छत्‌ परमां गतिम्‌

Sañjaya nói: Sau khi giết hơn một akṣauhiṇī chiến binh—những dũng sĩ không hề quay lưng trước trận mạc—người kiên định ấy rồi cũng đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 32

पाण्डवैः सह पज्चालैरशिवै: क्रूरकर्मभि: । हतो रुक्मरथो राजन्‌ कृत्वा कर्म सुदुष्करम्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, Rukmaratha, sau khi lập nên một chiến công vô cùng khó nhọc, đã bị các Pāṇḍava cùng với người Pañcāla—những kẻ hành sự tàn bạo, mang ý chí điềm dữ—giết chết.

Verse 33

ततो निनादो भूतानामाकाशे समजायत । सैन्यानां च ततो राजन्नाचार्ये निहते युधि,नरेश्वर! युद्धस्थलमें आचार्य द्रोणके मारे जानेपर आकाशमें स्थित अदृश्य भूतोंका तथा कौरव-सैनिकोंका आर्तनाद सुनायी देने लगा

Sañjaya nói: Rồi, tâu Đại vương, khi vị Đạo sư (Droṇa) bị giết giữa chiến trận, một tiếng than khóc lớn nổi lên—từ những hữu thể vô hình ở trên trời và từ các đạo quân bên dưới.

Verse 34

द्यां धरां खं दिशो वापि प्रदिशश्वानुनादयन्‌ | अहो धिगिति भूतानां शब्द: समभवद्‌ भृशम्‌

Sañjaya nói: Khi ấy, một tiếng kêu lớn “Than ôi! Thật đáng hổ thẹn!” vang lên giữa muôn loài, dội mạnh khắp trời, đất, không trung, và mọi phương hướng cùng các phương phụ.

Verse 35

देवता: पितरश्ैव पूर्वे ये चास्य बान्धवा: । ददृशुर्निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम्‌,देवता, पितर तथा जो इनके पूर्ववर्ती भाई-बन्धु थे, उन्होंने भी वहाँ भरद्वाजनन्दन महारथी द्रोणाचार्यको मारा गया देखा

Sañjaya thưa: Các chư thiên, các bậc tổ tiên (Pitṛ), cùng những thân tộc thuộc đời trước của ông cũng đều chứng kiến tại đó vị đại xa chiến—con trai của Bhāradvāja (Droṇa)—nằm gục đã bị sát hại. Cảnh ấy cho thấy sự ngã xuống của một bậc thầy tối thượng trong chiến trận không chỉ được loài người nhìn thấy, mà trong tưởng tượng đạo lý của sử thi còn được trật tự vũ trụ và tổ tiên làm chứng—khiến cái chết ấy trở thành một biến cố nặng nề, in dấu lên cả thế gian, chứ không chỉ là kết quả chiến thuật.

Verse 36

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान्‌ प्रचक्रिरे । सिंहनादेन महता समकम्पत मेदिनी,पाण्डव विजय पाकर सिंहनाद करने लगे। उनके उस महान्‌ सिंहनादसे पृथ्वी काँप उठी

Sañjaya thưa: Giành được thắng lợi, các Pāṇḍava cất lên những tiếng gầm sư tử vang dội. Bởi tiếng gầm lớn ấy, chính mặt đất dường như rung chuyển—một dấu hiệu bên ngoài của khải hoàn và đà xung kích đang dâng trào của chiến trận.