Adhyaya 62

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६१ ॥ #+>ञी>स हु ना > यज्ञीय यूप या स्तम्भके ऊपर लगाये जानेवाले काठके छल्लेको “चषाल' कहते हैं

Nārada nói: “Hỡi Sṛñjaya, ta từng nghe rằng Māndhātā, con của Yuvanāśva, cũng đã gặp cái chết. Thế nhưng ông là vị vua đã chinh phục cả ba cõi—giữa chư thiên, asura và loài người.” Lời ấy nhấn mạnh rằng ngay cả bậc thắng khắp tam giới cũng không thoát khỏi luật vô thường.

Verse 2

य॑ं देवावश्चिनौ गर्भात्‌ पितुः पूर्व चकर्षतु: । मृगयां विचरन्‌ राजा तृषितः क्लान्तवाहन:

Nārada nói: “Người mà hai thần Aśvin thuở trước đã kéo ra khỏi dạ con của chính phụ thân—một lần kia, vua Yuvanāśva khi rong ruổi trong rừng đi săn thì khát nước, còn chiến mã của ngài cũng đã mỏi mệt.”

Verse 3

धूमं दृष्टवागमत्‌ सत्र पृषदाज्यमवाप स: | त॑ दृष्टवा युवनाश्वस्य जठरे सूनुतां गतम्‌

Nārada nói: “Thấy làn khói, ngài đến nơi hội tế (satra) ấy và nhận phần cúng là bơ tinh luyện (ghee). Rồi khi thấy (lễ vật) ấy nằm trong bụng Yuvanāśva, nó liền chuyển thành trạng thái của một đứa con.”

Verse 4

त॑ं दृष्टवा पितुरुत्सज़े शयानं देववर्चसम्‌,देवताके समान तेजस्वी उस शिशुको पिताकी गोदमें शयन करते देख देवता आपसमें कहने लगे, यह किसका दूध पीयेगा? यह सुनकर इन्द्रने कहा--यह पहले मेरा ही दूध पीये

Thấy đứa trẻ rực sáng như thần linh đang ngủ trong lòng phụ thân, các thần bàn với nhau: “Đứa bé sẽ bú sữa của ai?” Nghe vậy, Indra tuyên bố: “Hãy để nó trước hết chỉ bú sữa của ta.”

Verse 5

अन्योन्यमन्रुवन्‌ देवा: कमयं धास्यतीति वै । मामेवायं धयत्वग्रे इति ह स्माह वासव:

Nārada nói: “Các thần hỏi nhau: ‘Đứa trẻ này sẽ bú sữa của ai?’ Nghe vậy, Vāsava (Indra) nói: ‘Hãy để nó trước hết bú sữa của ta.’”

Verse 6

ततो<ड्गुलिभ्यो हीन्द्रस्य प्रादुरासीत्‌ पयो5मृतम्‌ । मां धास्यतीति कारुण्याद्‌ यदिन्द्रो हन्वकम्पयत्‌

Rồi từ chính các ngón tay của Indra hiện ra dòng sữa như cam lộ. Vì lòng trắc ẩn—nghĩ rằng: “Nó sẽ bú ta”—Indra khiến hàm mình run lên.

Verse 7

ततस्तु धारां पयसो घृतस्य च महात्मन:,तत्पश्चात्‌ महामना मान्धाताके मुखमें इन्द्रके हाथने दूध और घीकी धारा बहायी। वह बालक इन्द्रका हाथ पीने लगा और एक ही दिनमें बहुत बढ़ गया

Bấy giờ, nhờ uy lực của bậc đại hồn ấy, một dòng sữa và bơ tinh luyện (ghee) tuôn chảy. Sau đó, Indra cao quý tự tay rót dòng sữa và bơ tinh khiết vào miệng Māndhātā. Đứa trẻ bắt đầu uống từ tay Indra và chỉ trong một ngày đã lớn lên khác thường.

Verse 8

तस्यास्ये यौवनाश्व॒स्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत्‌ । अपिबत्‌ पाणिमिन्द्रस्य स चाप्यल्वाभ्यवर्धत

Nārada nói: Từ miệng đứa con của Yauvanāśva, một dòng chảy từ tay Indra tuôn ra. Đứa trẻ uống từ tay Indra, và chỉ trong một ngày đã lớn mạnh phi thường.

Verse 9

सो5भवद्‌ द्वादशसमो द्वादशाहेन वीर्यवान्‌ । इमां च पृथिवीं कृत्स्नामेकाह्नला स व्यजीजयत्‌

Nārada nói: “Bậc dũng mãnh ấy chỉ trong mười hai ngày đã có sức lực và độ trưởng thành ngang một đứa trẻ mười hai tuổi. Và trong một ngày, người ấy chinh phục toàn cõi địa cầu này.”

Verse 10

धर्मात्मा धृतिमान्‌ वीर: सत्यसंधो जितेन्द्रिय: । जनमेजयं सुधन्वानं गयं पूरुं बृहद्रथम्‌

Nārada nói: “Người ấy có tâm hướng về dharma, bền chí kiên định, là bậc anh hùng chân chính—giữ lời thề với chân lý và làm chủ các giác quan. Từ người ấy (mà sinh ra/thuộc dòng dõi) Janamejaya, Sudhanvā, Gaya, Pūru và Bṛhadratha.”

Verse 11

उदेति च यतः सूर्यो यत्र च प्रतितिष्ठति

Nārada nói: “Từ nơi mặt trời mọc, và nơi nó an vị (lặn).”

Verse 12

सो<श्वमेधशतैरिष्टवा राजसूयशतेन च

Nārada nói: “Tâu Đại vương, sau khi cử hành một trăm lễ Aśvamedha và cũng một trăm nghi lễ Rājasūya, người ấy liền ban bố cho các Bà-la-môn những xứ sở rộng lớn—Rohitaka, Matsya và vùng Hiraṇyamaya giàu vàng—mỗi nơi trải dài một trăm do-tuần, nổi danh trong dân gian là ‘miền đất cao’. Lời kể nêu bật quyền lực vương giả được chuyển hóa theo đạo lý thành dāna (bố thí) và sự nâng đỡ trật tự thiêng liêng.”

Verse 13

अदददू रोहितान्‌ मत्स्यान्‌ ब्राह्मणेभ्यो विशाम्पते । हैरण्यान्‌ यो जनोत्सेधानायतान्‌ शतयोजनम्‌

Nārada nói: “Hỡi bậc chúa của muôn dân, người ấy đã ban cho các Bà-la-môn các xứ Rohitaka và Matsya, lại cả những miền Hiraṇyamaya giàu vàng—những vùng đất nổi danh là cao ráo và phồn thịnh—mỗi nơi rộng đến một trăm do-tuần. Sau khi cử hành một trăm lễ Aśvamedha và một trăm nghi lễ Rājasūya, người đã đem những cõi rộng lớn ấy mà bố thí.”

Verse 14

बहुप्रकारान्‌ सुस्वादून्‌ भक्ष्यभोज्यान्नपर्वतान्‌ । अतिरिक्तं ब्राह्मणे भ्यो भुज्जानो हीयते जन:

Nārada nói: “Người ấy dâng lên các Bà-la-môn những ‘núi’ thức ăn ngon đủ loại—từ món ăn vặt đến bữa ăn trọn vẹn. Khi các Bà-la-môn đã dùng xong, phần còn lại được chia cho người khác; thế nhưng số người ăn phần dư ấy dường như cứ vơi đi, còn lương thực thì chưa từng cạn.”

Verse 15

भक्ष्यानज्नपाननिचया: शुशुभुस्त्वन्नपर्वता: । घृतह्दा: सूपकूपा: दधिफेना गुडोदका:

Nārada nói: “Những đống món ngon và thức uống rực rỡ như núi thức ăn. Có hồ bơ ghee, giếng canh súp, bọt sữa chua, và nước ngọt pha đường thốt nốt.”

Verse 16

देवासुरा नरा यक्षा गन्धर्वोरगपक्षिण:

Nārada nói: “Ở đó có chư thiên và a-tu-la, loài người, dạ-xoa, gandharva, nāga và chim muông. Ngay cả các Bà-la-môn và các ṛṣi tinh thông Veda cùng Vedāṅga cũng tụ hội. Nhưng giữa những người có mặt, không một ai là kẻ vô học.”

Verse 17

विप्रास्तत्रागताश्चासन्‌ वेदवेदाड़पारगा: । ब्राह्मणा ऋषयश्चापि नासंस्तत्राविपश्चित:

Nārada nói: “Ở đó cũng có các Bà-la-môn uyên bác—bậc tinh thông Veda và Vedāṅga—đã đến. Các hiền triết và Bà-la-môn hiện diện đông đảo; quả thật trong hội chúng ấy không có một ai là kẻ ngu muội.”

Verse 18

समुद्रान्तां वसुमतीं वसुपूर्णा तु सर्वतः । सतां ब्राह्मणसात्कृत्वा जगामास्तं तदा नृप:

Nārada nói: “Sau khi đặt trái đất—bờ cõi đến tận đại dương, khắp nơi đầy của cải—dưới sự gìn giữ của các Bà-la-môn chính trực, vua Māndhātṛ bấy giờ đi vào cõi tàn lụi, như mặt trời lặn.”

Verse 19

गत: पुण्यकृतां लोकान्‌ व्याप्य स्ववशसा दिश: । स चेन्ममार सृज्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया

Nārada nói: “Ngài đã đi đến những cõi dành cho kẻ tạo công đức, khi danh tiếng và uy lực của ngài phủ khắp bốn phương. Hỡi Sṛñjaya, ngay cả người được đủ bốn đức lành—vượt hơn ông—cũng đã chết; vậy còn nói gì đến kẻ khác? Vì thế, đừng than khóc cho con trai ông, kẻ không tế tự và cũng không bố thí cùng lễ vật cúng dường.”

Verse 20

पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Nārada nói: “Có những người công đức còn hơn con trai ông—đừng than khóc vì nó. Kẻ không tế tự, không bố thí và không dâng lễ vật cúng dường cho hàng tư tế thì bị gọi là rơi vào bất hạnh. Vậy chớ chìm trong sầu khổ vì con trai ông, kẻ thiếu tế lễ và lòng hào hiệp.”

Verse 36

गर्भाद्धि जह्वतुर्देवावश्वचिनौ भिषजां वरौ | इतनेमें दूरसे उठता हुआ धूआँ देखकर वे उसी ओर चले और एक यज्ञमण्डपमें जा पहुँचे। वहाँ एक पात्रमें रखे हुए घृतमिश्रित अभिमन्त्रित जलको उन्होंने पी लिया। उस जलको युवनाश्वके पेटमें पुत्ररूपमें परिणत हुआ देख वैद्योंमें श्रेष्ठ अश्विनीकुमार नामक देवताओंने उसे पिताके गर्भसे बाहर निकाला

Nārada nói: “Hai thần Aśvin—bậc tối thượng trong hàng y thần—có mặt ở đó. Bấy giờ, thấy khói bốc lên từ xa, họ đi về hướng ấy và đến một nhà tế lễ. Tại đó, họ uống nước đã được trì chú, hòa với bơ sữa (ghee), đựng trong một bình. Khi thấy thứ nước ấy đã hóa thành một người con trong bụng vua Yuvanāśva, hai thần Aśvinikumāra—những lương y bậc nhất—đã đưa đứa trẻ ra khỏi thai của người cha.”

Verse 62

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये द्विषष्टितमो5 ध्याय:

Như vậy, chương thứ sáu mươi hai trong Droṇa Parva của Śrī Mahābhārata, thuộc phần nói về việc sát hại Abhimanyu, trong tiểu đoạn mang tên “Mười Sáu Vua”, đến đây kết thúc. Đây là lời kết (colophon) đánh dấu sự khép lại của chương, đồng thời đặt câu chuyện vào sức nặng đạo lý của phép tắc chiến trận và những hệ quả của nó.

Verse 103

असितं च नृगं चैव मान्धाता मनुजो5जयत्‌ | वे धर्मात्मा, धैर्यवान, शूरवीर, सत्यप्रतिज्ञ और जितेन्द्रिय थे। मानव मान्धाताने जनमेजय, सुधन्वा, गय, पूरु, बृहद्रथ, असित और नृगको भी जीत लिया

Nārada nói: Vua người phàm Māndhātṛ cũng chinh phục Asita và Nṛga. Đoạn này nêu Māndhātṛ như một bậc minh quân kiểu mẫu—kiên định với dharma, dũng mãnh, tự chế, giữ trọn lời thệ—và những chiến thắng của ông không chỉ là thành tựu binh đao, mà còn là dấu hiệu bên ngoài của vương đạo có kỷ cương và ý chí đạo đức.

Verse 116

तत्‌ सर्व यौवनाश्चस्य मान्धातु: क्षेत्रमुच्यते । सूर्य जहाँसे उदय होते थे और जहाँ जाकर अस्त होते थे, वह सारा-का-सारा प्रदेश युवनाश्वपुत्र मान्धाताका क्षेत्र (राज्य) कहलाता था

Nārada nói: Toàn bộ cõi ấy được gọi là lãnh thổ của Māndhātṛ, con trai Yuvanāśva. Cả vùng—từ nơi người ta thấy mặt trời mọc cho đến nơi nó lặn—đều được truyền tụng là thuộc quyền của Māndhātṛ, gợi lên lý tưởng rằng chủ quyền của bậc vương không chỉ đo bằng chinh phạt, mà bằng sự che chở có trật tự đối với thế gian được giao phó.

Verse 153

रुरुधु: पर्वतान्‌ नद्यो मधुक्षीरवहा: शुभा: । वहाँ भक्ष्य-भोज्य अन्न और पीनेयोग्य पदार्थोंकी अनेक राशियाँ संचित थीं। अन्नके तो पहाड़ों-जैसे ढेर सुशोभित होते थे। उन पर्वतोंको मधु और दूधकी सुन्दर नदियाँ घेरे हुए थीं। पर्वतोंके चारों ओर घीके कुण्ड और दालके कुएँ भरे थे। वहाँ कई नदियोंमें फेनकी जगह दही और जलके स्थानमें गुड़के रस बहते थे

Nārada nói: Ở đó, những dòng sông cát tường chảy quanh các đống cao như núi—những dòng mang mật ong và sữa. Nơi kỳ diệu ấy tích trữ vô vàn của ăn thức uống: lương thực chất thành núi, quanh đó là ao bơ ghee và giếng đậu. Trong nhiều con sông, sữa chua thay bọt, và thay cho nước là dòng ngọt của đường thốt nốt (jaggery) tuôn chảy—một hình ảnh phồn thịnh phi thường, nêu bật sức mạnh của công đức và ân phúc thần linh có thể biến cả cảnh quan thành nguồn dưỡng nuôi.

Verse 636

तस्मात्तु मान्धातेत्येवं नाम तस्याद्भधुतं कृतम्‌ । तदनन्तर इन्द्रकी अंगुलियोंसे अमृतमय दूध प्रकट हो गया; क्योंकि इन्द्रने करूणावश 'मां धास्यति” (मेरा दूध पीयेगा) ऐसा कहकर उसपर कृपा की थी

Vì thế, ông được đặt danh xưng kỳ diệu “Māndhātā”. Sau đó, từ ngón tay của Indra hiện ra dòng sữa như cam lộ; bởi Indra động lòng từ mẫn đã ban ân, nói rằng: “Nó sẽ uống sữa của ta” (māṃ dhāsyati). Do vậy, cái tên đặc biệt “Māndhātā” được xác lập vững chắc.