Adhyaya 51

Verse 1

/ अपना बछ। है २ >> एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: युधिष्ठिरका विलाप संजय उवाच हते तस्मिन्‌ महावीर्ये सौभद्रे रथयूथपे । विमुक्तरथसंनाहा: सर्वे निक्षिप्तकार्मुका:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, khi vị anh hùng đại lực Saubhadra—Abhimanyu, con của Subhadrā và thủ lĩnh đội chiến xa—bị giết, toàn thể các đại chiến xa của phe Pāṇḍava đã rời bỏ chiến xa và áo giáp, hạ cung xuống. Họ vây quanh vua Yudhiṣṭhira và ngồi gần bên; tâm trí họ chỉ hướng về Abhimanyu, mãi suy tưởng về chính trận chiến ấy.

Verse 2

उपोपविष्टा राजानं परिवार्य युधिष्ठिरम्‌ । तदेव युद्ध ध्यायन्त: सौभद्रगतमानसा:

Sañjaya nói: Vây quanh vua Yudhiṣṭhira, họ ngồi sát bên Người. Tâm trí họ hướng trọn về Saubhadra (Abhimanyu), và họ cứ mãi suy tưởng về chính trận chiến ấy.

Verse 3

ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखित: । अभिमन्यौ हते वीरे भ्रातुः पुत्रे महारथे,उस समय राजा युधिष्ठिर अपने भाईके वीर पुत्र महारथी अभिमन्युके मारे जानेके कारण अत्यन्त दुःखी हो विलाप करने लगे--

Bấy giờ vua Yudhiṣṭhira, chìm ngập trong nỗi đau khôn xiết, bật lên tiếng than khóc; bởi Abhimanyu—vị dũng sĩ, đại xa chiến, con trai của người em—đã bị sát hại.

Verse 4

(एष जित्वा कृपं शल्यं राजानं च सुयोधनम्‌ | द्रोणं द्रौर्णिं महेष्वासं तथैवान्यान्‌ महारथान्‌ ।।

Sañjaya nói: “Chính Abhimanyu—sau khi đã khuất phục Kripa, Shalya, vua Suyodhana (Duryodhana), Drona, con trai Drona là Ashvatthama, cùng các đại xa chiến khác—vì muốn làm điều khiến ta vui lòng, đã phá vỡ trận thế dày đặc, không khe hở của Drona mà xông vào. Sau khi tàn sát từng đoàn dũng sĩ địch, nay chàng nằm gục trên chiến địa. Chàng đã đánh bại những cung thủ hùng mạnh và các đại xa chiến—tinh thông binh khí, lão luyện chiến trận, thuộc dòng dõi cao quý, giữ nề nếp và đức hạnh, lừng danh vì dũng lực. Chàng đã xuyên thủng Chakravyūha do Drona bày ra—trận thế được nói là ngay cả chư thiên cũng khó phá—điều mà chúng ta chưa từng thấy trước đây. Là người được Krishna, bậc cầm đĩa, yêu mến, chàng lao vào đó như sư tử xông giữa đàn bò.”

Verse 5

(विक्रीडितं रणे तेन निघ्नता वै परान्‌ वरान्‌ ।) यस्य शूरा महेष्वासा: प्रत्यनीकगता रणे । प्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा:

Sañjaya nói: Trên chiến địa, chàng đã phô bày một cuộc “vui chơi” chiến trận kỳ diệu, vừa giao đấu vừa hạ sát những dũng tướng hàng đầu của địch. Ngay cả các anh hùng cung thủ—tinh thông binh khí, ngạo nghễ vì men chiến trận—hễ tiến lên đối mặt chàng cũng bị đánh tan và phải quay đầu tháo chạy.

Verse 6

अत्यन्तशत्रुरस्माकं येन दुःशासन: शरै: | क्षिप्रं हभिमुख: संख्ये विसंज्ञो विमुखीकृत:

Sañjaya nói: “Vị chiến sĩ ấy—kẻ thù không đội trời chung của chúng ta—khi Duḥśāsana vừa đối mặt nơi chiến địa, đã lập tức bắn tên làm hắn bất tỉnh và phải quay lưng tháo lui… (nay) sau khi vượt qua đạo quân của Droṇa khó vượt như biển cả, chàng đã đến được con trai Duḥśāsana và tiễn hắn về cõi Yama.”

Verse 7

स तीर्त्वा दुस्तरं वीरो द्रोणानीकमहार्णवम्‌ । प्राप्प दौ:शासनिं कार्ष्णि: प्राप्तो वैवस्वतक्षयम्‌

Sañjaya nói: Vượt qua “biển lớn” trận thế của Droṇa vốn khó bề vượt nổi, dũng sĩ Kārṣṇi (Abhimanyu) đã đến được con trai Duḥśāsana; và chính trong cuộc tiến đến ấy, chàng gặp cái kết của mình nơi cõi Vaivasvata (Yama).

Verse 8

कथं द्रक्ष्यामि कौन्तेयं सौभद्रे निहते$र्जुनम्‌ सुभद्रां वा महाभागां प्रियं पुत्रमपश्यतीम्‌

Sañjaya nói: “Nay Saubhadra (Abhimanyu) đã bị sát hại, ta còn biết ngẩng mắt nhìn Arjuna, con của Kuntī, bằng cách nào? Hoặc ta sẽ đến trước mặt Subhadrā cao quý ra sao, khi nàng sẽ không còn được thấy đứa con trai yêu dấu của mình nữa?”

Verse 9

किंस्विद्‌ वयमपेतार्थमश्लिष्टमसमञ्जसम्‌ । तावुभौ प्रतिवक्ष्यामो हृषीकेशधनंजयौ,“हाय! हमलोग भगवान्‌ श्रीकृष्ण और अर्जुन दोनोंके सामने किस प्रकार यह अनर्थपूर्ण, असंगत और अनुचित वृत्तान्त कह सकेंगे

Sañjaya nói: “Than ôi! Làm sao chúng ta có thể thưa trước hai vị ấy—Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa) và Dhanaṃjaya (Arjuna)—một câu chuyện vô nghĩa, rời rạc và trái lẽ phải như thế? Làm sao có thể đem bản tường thuật dẫn đến diệt vong, trái đạo lý này mà trình bày với họ?”

Verse 10

अहमेव सुभद्राया: केशवार्जुनयोरपि । प्रियकामो जयाकाडुक्षी कृतवानिदमप्रियम्‌,“मैंने ही अपने प्रिय कार्यकी इच्छा, विजयकी अभिलाषा रखकर सुभद्रा, श्रीकृष्ण और अर्जुनका यह अप्रिय कार्य किया है

Sañjaya nói: “Chính một mình ta—vì ham làm điều ta cho là đáng quý và vì khát vọng chiến thắng—đã gây nên việc làm đáng ghét này đối với Subhadrā, và cả đối với Keśava (Kṛṣṇa) cùng Arjuna nữa.”

Verse 11

न लुब्धो बुध्यते दोषॉल्लोभान्मोहात्‌ प्रवर्तते । मधुलिप्सुर्हि नापश्यं प्रपातमहमीदृशम्‌

Sañjaya nói: “Kẻ bị lòng tham thúc đẩy thì không nhận ra lỗi lầm trong việc mình làm; bị dục vọng và mê muội chế ngự, hắn lao vào đó. Thèm khát một vương quốc ngọt như mật, ta đã không thấy rằng trong ấy ẩn giấu một cú sa ngã kinh hoàng đến thế.”

Verse 12

यो हि भोज्ये पुरस्कार्यो यानेषु शयनेषु च । भूषणेषु च सो<स्माभिर्बालो युधि पुरस्कृत:

Sañjaya nói: “Người đáng được tôn vinh trong bữa ăn, trên xe ngựa, nơi giường nằm, và cả bằng châu báu—lại đã được chúng ta ‘tôn vinh’ trên chiến địa như thể chỉ là một đứa trẻ.”

Verse 13

“हाय! जिस सुकुमार बालकको भोजन और शयन करने, सवारीपर चलने तथा भूषण, वस्त्र पहननेमें आगे रखना चाहिये था, उसे हमलोगोंने युद्धमें आगे कर दिया ।।

Sañjaya nói: “Than ôi! Đứa trẻ non mềm ấy lẽ ra phải được đặt lên trước trong chuyện ăn uống và nghỉ ngơi, cưỡi xe ngựa, và khoác trang sức cùng y phục—vậy mà chúng ta lại đẩy nó ra tuyến đầu chiến trận. Bởi làm sao một thiếu niên còn là trẻ nhỏ, chưa tinh thông nghệ thuật chiến tranh, có thể mong được an toàn giữa cuộc giao tranh hiểm trở và khốc liệt ấy—như một con tuấn mã mắc kẹt trong khu rừng rậm rạp, khó thoát?”

Verse 14

नो चेद्धि वयमप्येनं महीमनु शयीमहि । बीभत्सो: कोपदीप्तस्य दग्धा: कृपणचक्षुषा

Sañjaya nói: “Nếu chúng ta không thể ít nhất nằm xuống đất bên cạnh chàng (ngã gục nơi chiến địa), thì ắt hẳn chúng ta sẽ bị thiêu rụi—bị đốt cháy—bởi Arjuna, Đấng Đáng Khiếp, khi cơn giận của chàng bùng lên, và đôi mắt vì đau thương mà trở nên thảm thiết nhìn về phía chúng ta.”

Verse 15

अलुब्धो मतिमान्‌ ह्वीमान्‌ क्षमावान्‌ रूपवान्‌ बली । वपुष्मान्‌ मानकृद्‌ वीर: प्रिय: सत्यपराक्रम:

Sañjaya nói: “Người ấy không tham, trí tuệ, đoan trang, nhẫn nhịn, tuấn tú và cường tráng; thân thể cao quý; biết tôn trọng người khác; được yêu mến; là bậc anh hùng có dũng lực chân thật, không trái lời. Thế mà chúng ta vẫn không thể bảo vệ nổi người con trai hùng mạnh của một người như vậy—của Arjuna—đấng mà công nghiệp được cả chư thiên ca ngợi; kẻ đã diệt bọn Nivātakavaca và Kālakeya; kẻ chỉ trong một cái chớp mắt đã giết Pauloma, kẻ thù của Indra ở Hiraṇyapura, cùng toàn bộ quân ngũ của hắn; và kẻ ban ‘vô úy’ ngay cả cho những kẻ thù cầu xin được an toàn.”

Verse 16

यस्य श्लाघन्ति विबुधा: कर्माण्यूजितकर्मण: | निवातकवचाज्जघ्ने कालकेयांश्व वीर्यवान्‌

Sañjaya nói: “Ngay cả chư thiên cũng ca ngợi công nghiệp của bậc đại lực, kẻ làm nên những việc lớn lao. Vị anh hùng dũng mãnh ấy từng giết bọn Nivātakavaca và Kālakeya. Thế mà chúng ta vẫn không thể bảo vệ nổi người con trai hùng mạnh của một người như vậy.”

Verse 17

महेन्द्रशत्रवो येन हिरण्यपुरवासिन: । अक्ष्णोनिमिषमात्रेण पौलोमा: सगणा हता:

Sañjaya nói: “Chính bởi chàng, bọn Pauloma—kẻ thù của Indra cư ngụ tại Hiraṇyapura—đã bị giết sạch cùng toàn bộ quân ngũ của chúng chỉ trong thời gian một cái chớp mắt.”

Verse 18

परेभ्यो5प्यभयार्थिभ्यो यो ददात्यभयं विभु: । तस्यास्माभिन शकितत्त्रातुमप्यात्मजो बली

Sañjaya nói: Ngay cả với kẻ thù cầu xin được an toàn, bậc chúa tể hùng mạnh ấy vẫn ban cho sự vô úy. Thế mà chúng ta lại không thể bảo vệ nổi ngay cả người con trai lực lưỡng của ngài.

Verse 19

भयं तु सुमहत्‌ प्राप्तं धार्तराष्ट्रानू महाबलान्‌ | पार्थ: पुत्रवधात्‌ क्रुद्ध/ कौरवाज्शोषयिष्यति

Sañjaya nói: Một nỗi kinh hoàng lớn lao đã giáng xuống các con trai Dhṛtarāṣṭra, những kẻ vốn rất hùng mạnh. Bởi Pārtha—Arjuna—phẫn nộ vì con mình bị giết, sẽ làm quân Kaurava kiệt quệ, nhổ bật tận gốc rễ họ.

Verse 20

क्षुद्र: क्षुद्रसहायश्न स्वपक्षक्षयमातुर: । व्यक्त दुर्योधनो दृष्टयवा शोचन्‌ हास्यति जीवितम्‌

Sañjaya nói: “Duryodhana nhỏ nhen, và những kẻ trợ lực cho hắn cũng nhỏ nhen. Vì thế, khi thấy rõ phe mình bị tiêu diệt, hắn sẽ chìm trong sầu não mà buông bỏ mạng sống.”

Verse 21

न मे जय: प्रीतिकरो न राज्यं न चामरत्वं न सुरैः: सलोकता । इमं समीक्ष्याप्रतिवीर्यपौरुषं निपातितं देववरात्मजात्मजम्‌

Sañjaya nói: “Chiến thắng chẳng làm ta vui—không vương quyền, không bất tử, thậm chí không cả việc được ở cùng cõi với chư thiên—khi ta nhìn thấy Abhimanyu, con của Arjuna, cháu của Indra, ngã xuống trên chiến địa, người có dũng lực và khí phách không ai sánh kịp.”

Verse 50

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वरमें तीसरे दिनके युद्धें सेनाके शिविरमें प्रस्थान करते समय समरभूमिका वर्णनविषयक पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya nói: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—phần nói về việc Abhimanyu bị sát hại—chương thứ năm mươi đã kết thúc. Chương này thuật tả chiến địa khi đại quân lên đường trở về doanh trại vào ngày thứ ba của cuộc chiến.

Verse 51

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि युधिष्ठिरप्रलापे एकपज्चाशत्तमो5ध्याय:

Như vậy, trong bộ Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt ở tiểu đoạn về việc Abhimanyu bị sát hại—chương thứ năm mươi mốt, thuật nỗi than khóc của Yudhiṣṭhira theo lời Sañjaya, đến đây kết thúc. Lời kết chương này đặt biến cố vào khuôn khổ một cơn khủng hoảng đạo lý và cảm xúc giữa chiến tranh: nỗi đau và trách nhiệm đè nặng lên vị vua chính trực, trong khi những tất yếu khắc nghiệt của cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn.