Adhyaya 197

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रमोक्षपर्वमें धृतराष्ट्प्रशरविषयक एक सौ चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १९४ ॥। का बछ। सं: पजञ्चनवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: अश्वत्थामाके क्रोधपूर्ण उदूगार और उसके द्वारा नारायणास्त्रका प्राकट्य संजय उवाच छटद्मना निहतं श्रुत्वा पितरं पापकर्मणा । बाष्पेणापूर्यत द्रौणी रोषेण च नरर्षभ

Sañjaya nói: Hỡi bậc trượng phu ưu tú nhất! Khi Droṇī (Aśvatthāman) nghe tin cha mình đã bị kẻ làm điều tội lỗi giết bằng mưu trá, chàng ngập tràn nước mắt; rồi bừng bừng phẫn nộ, chàng đứng bật dậy trong cơn cuồng nộ dữ dội.

Verse 2

तस्य क्रुद्धस्य राजेन्द्र वपुर्दीप्तमदृश्यत । अन्तकस्येव भूतानि जिहीर्षो: कालपर्यये

Sañjaya nói: Hỡi bậc vương giả ưu tú nhất! Thân thể của kẻ đang cuồng nộ ấy được thấy như bốc cháy rực rỡ. Như vào khúc ngoặt của Thời gian trong thời kỳ tan rã, hình tướng chói sáng của Diêm Vương—kẻ muốn đoạt lấy mọi sinh linh—bừng lên, thì cũng vậy, hình hài Aśvatthāman, bốc lửa vì giận dữ, hiện ra nơi ấy.

Verse 3

अश्रुपूर्णे ततो नेत्रे व्यपमृज्य पुन: पुन: । उवाच कोपान्नि:श्वस्य दुर्योधनमिदं वच:,अपने आँसूभरे नेत्रोंको बारंबार पोंछकर क्रोधसे लंबी साँस खींचते हुए अभश्वत्थामाने दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--

Sañjaya nói: Rồi, đôi mắt đẫm lệ, chàng lau đi lau lại, và thở dài một hơi vì giận dữ; Aśvatthāman nói với Duryodhana những lời sau đây.

Verse 4

पिता मम यशथा क्षुद्रैर्न्यस्तशस्त्रो निपातित: । धर्मध्वजवता पापं कृतं तद्‌ विदितं मम

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, ta đã biết hết—cha ta đã hạ vũ khí ra sao, rồi bị bọn hèn mạt ấy đánh ngã và giết thế nào; và tội lỗi mà Yudhiṣṭhira, kẻ phô trương ngọn cờ chính nghĩa, đã phạm, ta cũng đã tỏ tường.”

Verse 5

अनार्य॑ सुनृशंसं च धर्मपुत्रस्य मे श्रुतम्‌ । युद्धेष्व॒पि प्रवृत्तानां ध्रुवं जयपराजयौ

Sañjaya nói: “Ta đã nghe từ Dharmaputra những lời không xứng với bậc cao quý, lại tàn nhẫn khắc nghiệt. Với kẻ đã bước vào chiến trận, thắng và bại quả là điều khó tránh.”

Verse 6

न्यायवृत्तों वधो यस्तु संग्रामे युध्यतो भवेत्‌

Sañjaya nói: Nếu giữa cơn dồn ép của chiến trận, việc giết hại những người sống theo lẽ công chính xảy ra khi họ đang giao chiến, thì cái chết ấy được xem là do hoàn cảnh của chiến tranh, chứ không phải do ác ý riêng tư.

Verse 7

गत: स वीरलोकाय पिता मम न संशय:

Sañjaya nói: Cha ta đã đi đến cõi của các anh hùng—điều ấy không còn nghi ngờ. Lời này đặt cái chết nơi chiến địa như một cuộc vượt qua đến số phận được tôn vinh, khẳng định lòng can đảm và bổn phận giữa sức nặng đạo lý của chiến tranh.

Verse 8

न शोच्य: पुरुषव्याप्र यस्तदा निधनं गत: । 'पुरुषसिंह! इसमें संशय नहीं कि मेरे पिता वीरगतिको प्राप्त हुए हैं। उस समय वे मारे गये, इस बातको लेकर उनके लिये शोक करना उचित नहीं है ।।

Sañjaya nói: “Hỡi hổ giữa loài người, kẻ đã gặp cái chết vào lúc ấy không đáng để than khóc. Không nghi ngờ gì, cha ta đã đạt cái chết của bậc anh hùng; đã bị giết khi ấy, thì việc sầu thương cho người không phải lẽ. Nhưng còn điều này phải xét: dẫu đang hành xử theo dharma, người vẫn chịu nỗi nhục bị nắm tóc.”

Verse 9

पश्यतां सर्वसैन्यानां तन्मे मर्माणि कृन्तति । परंतु धर्ममें तत्पर रहनेपर भी जो समस्त सैनिकोंके देखते-देखते उनका केश पकड़ा गया, वह अपमान ही मेरे मर्मस्थानोंको विदीर्ण किये देता है ।।

Sañjaya nói: “Ngay trước mắt toàn quân, điều ấy cứa vào tận ruột gan ta. Cha đáng kính của ta bị nắm tóc khi ta còn sống—đó là nỗi nhục xé nát lòng ta.”

Verse 10

कामात्‌ क्रोधादविज्ञानाद्धर्षादू बाल्येन वा पुन:

Sañjaya nói: Bị thúc đẩy bởi dục vọng, giận dữ, vô minh, niềm hân hoan liều lĩnh, hay cả sự nông nổi trẻ con, con người làm những việc trái dharma và rồi xúc phạm bậc cao quý. Đứa con tàn bạo và tà tâm của Drupada hẳn đã khinh nhờn ta và gây nên tội lớn này. Vì thế, Dhṛṣṭadyumna sẽ phải gánh lấy hậu quả ghê gớm nhất của tội ấy.

Verse 11

विधर्मकाणि कुर्वन्ति तथा परिभवन्ति च । तदिदं पार्षतेनेह महदाधर्मिकं कृतम्‌

Sañjaya nói: Con người, bị dục vọng, sân hận, vô minh, niềm hân hoan hay sự bồng bột trẻ con thúc đẩy, liền làm những việc trái với dharma và còn rơi vào sự khinh mạn, xúc phạm bậc đáng kính. Ở đây, con trai của Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna) quả đã làm một đại ác nghiệp của adharma—một hành vi đầy bất xứng và vi phạm đạo lý nghiêm trọng.

Verse 12

अवज्ञाय च मां नूनं॑ नृशंसेन दुरात्मना | तस्यानुबन्ध॑ द्रष्टासौ धृष्टद्युम्न: सुदारुणम्‌

Sañjaya nói: “Kẻ tàn bạo và tâm địa đen tối ấy hẳn đã khinh mạn ta và phạm tội nặng này. Dhṛṣṭadyumna sẽ phải gánh lấy hậu quả vô cùng khủng khiếp, như dư báo của hành vi ấy.”

Verse 13

अकार्य परमं कृत्वा मिथ्यावादी च पाण्डव: । यो हासौ छटद्मना5<चार्य शस्त्र संन्यासयत्‌ तदा

Sañjaya nói: Kẻ Pāṇḍava ấy—sau khi đã làm điều sai trái tột bậc và thốt lời dối trá—chính là người đã dùng mưu kế khiến bậc Thầy (Droṇa) khi ấy phải hạ vũ khí.

Verse 14

शपे सत्येन कौरव्य इष्टापूर्तेन चैव ह

Sañjaya nói: “Hỡi Kauravya, ta thề bằng sự chân thật của ta và bằng các công đức của ta—cả iṣṭa (các lễ tế) lẫn pūrta (các việc phúc công cộng). Hỡi hậu duệ nhà Kuru, ta xin tuyên thệ: nếu chưa giết hết người Pāñcāla, ta sẽ không thể sống nổi bằng bất cứ cách nào. Bằng mọi phương kế, ta sẽ dốc sức giết người Pāñcāla.”

Verse 15

अहत्वा सर्वपाज्चालान्‌ जीवेयं न कथंचन । सर्वोपायैर्यतिष्यामि पठचालानामहं वधे

Sañjaya nói: “Nếu chưa giết hết người Pāñcāla, ta không thể sống nổi bằng bất cứ cách nào. Bằng mọi phương kế, ta sẽ dốc sức cho việc giết người Pāñcāla.” Lời ấy mang một quyết tâm lạnh lùng như lời thệ giữa chiến trường, nơi sự sống còn bị buộc chặt vào báo thù và vào ý niệm phải tiêu diệt hoàn toàn—làm dấy lên căng thẳng đạo lý giữa cơn giận cá nhân và đòi hỏi rộng lớn của dharma.

Verse 16

धृष्टद्युम्नं च समरे हन्ताहं पापकारिणम्‌ | कर्मणा येन तेनेह मृदुना दारुणेन च

Sañjaya said: “In the battle I shall slay Dhṛṣṭadyumna, that doer of sin—by whatever deed is required here, whether it be gentle in means or harsh.”

Verse 17

“समरभूमिमें पापाचारी धृष्टद्युम्नको मैं कोमल और कठोर जिस किसी भी कर्मके द्वारा अवश्य मार डालूँगा ।। पज्चालानां वध कृत्वा शान्तिं लब्धास्मि कौरव | यदर्थ पुरुषव्याघ्र पुत्रानिच्छन्ति मानवा:

Sañjaya said: “On the battlefield I will surely kill the sinful Dhṛṣṭadyumna—by whatever means, gentle or harsh, may be required. Having slain the Pāñcālas, O Kaurava, I shall attain the peace for which men, O tiger among men, long for sons.”

Verse 18

पित्रा तु मम सावस्था प्राप्ता निर्बन्धुना यथा

Sañjaya said: “By my father, I was brought to such a condition—like one left without kin, constrained and helpless.”

Verse 19

मयि शैलप्रतीकाशे पुत्रे शिष्ये च जीवति । “मेरे पिताने मुझ पर्वत-सरीखे पुत्र और शिष्यके जीते-जी बन्धुहीनकी भाँति वह दुरवस्था प्राप्त की है ।। धिड्ममास्त्राणि दिव्यानि धिग्‌ बाहू धिक्‌ पराक्रमम्‌

Sanjaya said: “Though I am alive—his son and disciple, mountain-like in strength—my father has nevertheless fallen into a wretched condition, as if he were bereft of all kin. Fie upon my divine weapons; fie upon these arms; fie upon my prowess!”

Verse 20

स तथाहं करिष्यामि यथा भरतसत्तम

Sañjaya said: “So shall I do, exactly as you command, O best of the Bharatas.”

Verse 21

आर्येण हि न वक्तव्या कदाचित्‌ स्तुतिरात्मन:

Sañjaya nói: “Bậc cao quý không bao giờ, vào bất cứ lúc nào, nên tự ca tụng mình.”

Verse 22

अद्य पश्यन्तु मे वीर्य पाण्डवा: सजनार्दना:

Sañjaya nói: “Hôm nay, hãy để các Pāṇḍava—cùng với Janārdana (Kṛṣṇa)—chứng kiến uy lực của ta.”

Verse 23

न हि देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसा:

Sañjaya nói: “Quả thật, không phải chư thiên, cũng không phải Gandharva, không phải Asura, và cũng chẳng phải Rākṣasa…”

Verse 24

मदन्यो नास्ति लोके<स्मिन्नर्जुनाद वास्त्रवित्‌ क्वचित्‌

Sañjaya nói: “Trong cõi đời này, chẳng có ai khác—không ở đâu cả—ngoài Arjuna, tinh thông đến thế về khoa học và phép dụng binh khí.”

Verse 25

अहं हि ज्वलतां मध्ये मयूखानामिवांशुमान्‌ । प्रयोक्ता देवसृष्टानामस्त्राणां प्ततागत:

Sañjaya nói: “Quả thật, giữa quầng sáng rực cháy, ta đứng như mặt trời giữa chính những tia quang của mình—kẻ đã trở về sau khi thi triển các thần khí do chư thiên tạo tác, sinh từ cõi trời.”

Verse 26

“इस संसारमें मुझसे या अर्जुनसे बढ़कर दूसरा कोई अस्त्रवेत्ता कहीं नहीं है। आज मैं शत्रुकी सेनामें घुसकर प्रकाशमान अंशुधारियोंके बीच अंशुमाली सूर्यके समान तपता हुआ देवनिर्मित अस्त्रोंका प्रयोग करूँगा ।।

Sañjaya nói: “Trong cõi đời này, không có bậc tinh thông binh khí nào vượt hơn ta hoặc Arjuna. Hôm nay ta sẽ xông vào trận doanh địch, rực cháy như mặt trời chói lọi giữa muôn tia sáng của mũi tên, và sẽ phóng ra những thần khí (astra) do chư thiên tạo tác. Hôm nay, trong đại chiến, những mũi tên ta bắn từ cung sẽ phô bày uy lực của ta và nghiền nát các dũng sĩ Pandava.”

Verse 27

अद्य सर्वा दिशो राजन्‌ धाराभिरिव संकुला: । आवृता: पत्रिभिस्ती&णै््रष्टारो मामकैरिह

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, hôm nay mọi phương hướng đều như chật ních và rối loạn, tựa những dòng mưa xối xả. Ngay cả những người đứng xem bên phe ta ở đây cũng đang bị những mũi tên sắc nhọn phủ kín.”

Verse 28

“राजन! जैसे बरसती हुई जलधाराओंसे सम्पूर्ण दिशाएँ ढक जाती हैं, उसी प्रकार आज सब लोग मेरे तीखे बाणोंसे सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित हुई देखेंगे ।।

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, như những màn mưa xối xả che phủ mọi phương trời thế nào, thì hôm nay mọi người cũng sẽ thấy các phương hướng bị những mũi tên sắc của ta phủ kín như vậy. Tung rải lưới tên khắp bốn bề, ta sẽ quật ngã những kẻ thù gầm thét dữ dội—như cơn cuồng phong lớn quật đổ cây rừng.”

Verse 29

न हि जानाति बीभत्सुस्तदस्त्र॑ न जनार्दन: | न भीमसेनो न यमौ न च राजा युधिष्ठिर:

Sañjaya nói: “Thần khí mà hôm nay ta sẽ dùng, Arjuna (Bībhatsu) không biết, Janārdana (Kṛṣṇa) cũng không biết. Bhīmasena không biết, hai người con song sinh của Mādrī cũng không, và cả vua Yudhiṣṭhira cũng chẳng hay.”

Verse 30

न पार्षतो दुरात्मासौ न शिखण्डी न सात्यकि: । यदिदं मयि कौरव्य सकल्प॑ सनिवर्तनम्‌

Sañjaya nói: “Hỡi hậu duệ nhà Kuru, ngay cả Dhṛṣṭadyumna—đứa con của Pṛṣata với tâm địa ác—cũng không biết; Śikhaṇḍī không biết; Sātyaki cũng không biết. Điều này ở nơi ta—đầy đủ cả phép thi triển lẫn phép thu hồi—chỉ một mình ta nắm giữ.”

Verse 31

नारायणाय मे पित्रा प्रणम्य विधिपूर्वकम्‌ | उपहार: पुरा दत्तो ब्रह्मरूप उपस्थित:

Sañjaya nói: Thuở xa xưa, cha ta đã cúi lạy Nārāyaṇa đúng theo nghi lễ, rồi dâng lên Ngài lễ vật là lời tán tụng thánh Veda. Chính Nārāyaṇa hiện thân, nhận lấy sự cúng dường ấy và ban cho cha ta một ân huệ; và cha ta đã xin, làm ân huệ ấy, vũ khí tối thượng—Nārāyaṇa-astrā.

Verse 32

तं स्वयं प्रतिगृह्मयाथ भगवान्‌ स वरं ददौ । वव्रे पिता मे परममस्त्रं नारायणं तत:

Sañjaya nói: “Rồi chính Đấng Thế Tôn hiện thân và nhận lấy lễ vật ấy, lại ban một ân huệ. Cha ta đã chọn, làm ân huệ ấy, vũ khí tối thượng—Nārāyaṇa-astrā.”

Verse 33

अथैनमब्रवीद्‌ राजन्‌ भगवान्‌ देवसत्तम: । भविता त्वत्समो नान्य: कश्चिद्‌ युधि नर: क्वचित्‌

Sañjaya nói: Rồi Đấng Thế Tôn, bậc tối thượng trong hàng chư thiên, bảo với ông ấy: “Hỡi Đại vương, trong chiến trận, không nơi nào và không lúc nào còn có người phàm nào sánh bằng ngươi.”

Verse 34

न त्विदं सहसा ब्रद्नान्‌ प्रयोक्तव्यं कथंचन । न होतदस्त्रमन्यत्र वधाच्छत्रोर्निवर्तते

Sañjaya nói: “Hỡi Đại vương, tuyệt đối chớ dùng vũ khí này một cách hấp tấp. Vì vũ khí ấy không quay về bằng cách nào khác ngoài việc giết chết kẻ thù.”

Verse 35

न चैतच्छक्यते ज्ञातुं कं न वध्येदिति प्रभो । अवध्यमपि हन्याद्धि तस्मान्नैतत्‌ प्रयोजयेत्‌

Sañjaya nói: “Thưa chúa công, không thể thực sự biết vũ khí này sẽ không đánh giết ai. Quả vậy, nó có thể giết cả người đáng lẽ không nên bị giết; vì thế chớ dùng nó một cách hấp tấp.”

Verse 36

अथ संख्ये रथस्यैव शस्त्राणां च विसर्जनम्‌ | प्रयाचतां च शत्रूणां गमनं शरणस्य च

Sañjaya nói: Rồi giữa chiến địa, việc rời khỏi chiến xa và buông bỏ mọi binh khí—cùng với việc đến trước kẻ thù để cầu xin sự an toàn và nương tựa nơi sự che chở của họ—đó là những phương cách làm lắng dịu thứ đại vũ khí ấy. Bởi kẻ nào trên chiến trường dùng vũ khí như vậy mà hành hạ cả những người vốn không đáng bị sát hại, thì chính kẻ ấy cũng có thể bị khổ lụy đủ mọi bề.

Verse 37

एते प्रशमने योगा महास्त्रस्थ परंतप । सर्वथा पीडितो हि स्यादवध्यान्‌ पीडयन्‌ रणे

Sañjaya nói: “Hỡi kẻ thiêu đốt quân thù, đây là những cách làm lắng dịu đại vũ khí ấy: giữa chiến địa hãy xuống khỏi chiến xa, đặt vũ khí xuống, cầu xin sự vô úy, và tìm nơi nương tựa nơi kẻ địch. Vì ai trong giao tranh dùng thứ đại tiễn ấy mà hành hạ những người vốn không đáng bị sát hại, thì chính kẻ ấy cũng có thể bị khổ lụy đủ mọi bề.”

Verse 38

तज्जग्राह पिता मह्य[ुमब्रवीच्चैव स प्रभु: । त्वं वधिष्यसि सर्वाणि शस्त्रवर्षाण्यनेकश:

Sañjaya nói: Cha ta đã tiếp nhận vũ khí thiêng ấy, rồi bậc phụ thân đáng tôn kính truyền dạy cho ta. Và Đấng Chúa Tể phán: “Hỡi Bà-la-môn, nhờ vũ khí này, trong chiến trận ngươi sẽ nhiều lần phá tan mọi trận mưa tên đạn.”

Verse 39

अनेनास्त्रेण संग्रामे तेजसा च ज्वलिष्यसि । एवमुक्त्वा स भगवान्‌ दिवमाचक्रमे प्रभु:

Sañjaya nói: “Với vũ khí này, giữa chiến trận, ngươi sẽ bừng cháy bằng quang huy linh diệu.” Nói xong, Đấng Thế Tôn, bậc Chúa Tể tối thượng, liền lên cõi trời mà đi.

Verse 40

एतन्नारायणादस्त्रं तत्‌ प्राप्त पितृबन्धुना । तेनाहं पाण्डवांश्वैव पज्चालान्‌ मत्स्यकेकयान्‌

Sañjaya nói: “Đây chính là vũ khí Nārāyaṇa, ta nhận được từ một người thân bên họ cha. Với nó, ta đã thấy các Pāṇḍava, cùng các Pāñcāla, Matsya và Kekaya—đều bị dồn ép và công kích dữ dội.”

Verse 41

यथा यथाहमिच्छेयं तथा भूत्वा शरा मम

Sañjaya nói: “Ta muốn thế nào thì hãy trở thành như thế ấy—những mũi tên của ta (sẽ hành động đúng theo).”

Verse 42

यथेष्टमश्मवर्षेण प्रवर्षिष्ये रणे स्थित:

Sañjaya nói: “Đứng vững giữa chiến địa, ta sẽ tùy ý trút xuống một trận mưa đá. Nhờ những loài chim mỏ sắt, ta sẽ xua đuổi cả các đại xa chiến sĩ; và ta cũng sẽ dội xuống quân thù những lưỡi rìu sắc bén—không hề có một mảy nghi ngờ.”

Verse 43

अयोमुखैश्न विहगैद्रावयिष्ये महारथान्‌ । परश्वधांश्व निशितानुत्स्रक्ष्येडहमसंशयम्‌

Sañjaya nói: “Ta sẽ đứng trong chiến trận và, theo ý mình, tung ra một trận mưa đá. Nhờ những loài chim mỏ sắt, ta sẽ xua đuổi cả các đại xa chiến sĩ; và ta cũng sẽ ném xuống quân thù những lưỡi rìu sắc bén—không nghi ngờ gì.”

Verse 44

सो<हं नारायणास्त्रेण महता शत्रुतापन: । शत्रून्‌ विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्‌

Sañjaya nói: “Vậy nên ta—kẻ hành hạ quân thù—nay sẽ vận dụng Nārāyaṇa-astra hùng mạnh. Làm nhục và giày vò các Pāṇḍava, ta sẽ tiêu diệt hết thảy kẻ địch của mình.”

Verse 45

मित्रब्रह्मगुरुद्रोही जाल्मक: सुविगर्लित: । पाञज्चालापसदश्चाद्य न मे जीवन्‌ विमोक्ष्यते

Sañjaya nói: “Tên Dhṛṣṭadyumna đê tiện và đáng khinh tột cùng ấy—kẻ phản bội bạn bè, phản bội brāhmaṇa và phản bội thầy, nỗi nhục của dòng Pāñcāla—hôm nay sẽ không thể thoát khỏi tay ta mà còn sống.”

Verse 46

तच्छुत्वा द्रोणपुत्रस्य पर्यवर्तत वाहिनी । ततः सर्वे महाशड्खान्‌ दध्मु: पुरुषसत्तमा:,द्रोणपुत्र अश्वत्थामाकी वह बात सुनकर कौरवोंकी सेना लौट आयी। फिर तो सभी पुरुषश्रेष्ठ वीर बड़े-बड़े शंख बजाने लगे

Sañjaya nói: Nghe lời của con trai Droṇa (Aśvatthāmā), đạo quân Kaurava liền quay trở lại. Rồi tất cả những bậc trượng phu kiệt xuất đều thổi những chiếc tù và lớn, để tập hợp quân ngũ và tuyên cáo ý chí mới giữa cơn hỗn loạn của chiến trường.

Verse 47

भेरीक्षाभ्यहनन्‌ हृष्टा डिण्डिमांश्न सहस्रश: । तथा ननाद वसुधा खुरनेमिप्रपीडिता

Sañjaya nói: Các chiến binh hân hoan đánh những trống trận và trống lớn hàng nghìn chiếc; và mặt đất cũng vang rền, bị đè nặng bởi vó ngựa dồn dập và vành bánh xe chiến xa nghiến ép—như một điềm báo u ám về bạo lực tập thể mênh mông của chiến cuộc.

Verse 48

स शब्दस्तुमुल: खं द्यां पृथिवीं च व्यनादयत्‌ । सबने प्रसन्न होकर रणभेरियाँ बजायीं, सहस्रों डंके पीटे, घोड़ोंकी टापों और रथोंके पहियोंसे पीड़ित हुई रणभूमि मानो आर्तनाद करने लगी। वह तुमुल ध्वनि आकाश, अन्तरिक्ष और भूतलको गुँजाने लगी ।।

Sañjaya nói: Tiếng gầm náo động ấy vang dội khắp trời cao, cõi trung không và mặt đất. Lòng phấn chấn, các chiến binh nổi trống trận; hàng nghìn trống lớn bị nện dồn dập. Chiến địa—bị vó ngựa giẫm nát và bánh xe chiến xa nghiến ép—tựa như kêu thét vì đau đớn. Âm vang sấm sét ấy làm rung chuyển bầu trời, khoảng không và nền đất. Nghe tiếng ấy như tiếng mây mưa rền vang, các Pāṇḍava hiểu rõ khí thế chiến trận của địch và sự căng thẳng đang dâng lên của cuộc giao tranh.

Verse 49

समेत्य रथिनां श्रेष्ठा: सहिताश्चाप्यमन्त्रयन्‌ । मेघकी गम्भीर गर्जनाके समान उस तुमुलनादको सुनकर श्रेष्ठ पाण्डव महारथी एकत्र होकर गुप्त मन्त्रणा करने लगे || ४८ ई ।।

Sañjaya nói: Nghe tiếng gầm dữ dội như sấm sâu của mây đen, những dũng tướng xa chiến hàng đầu của phe Pāṇḍava tụ họp lại và bắt đầu bàn mưu kín. Rồi Aśvatthāmā, con trai Droṇa, sau khi nói xong những lời ấy, làm nghi thức súc miệng uống nước (ācamana); và, hỡi Bhārata, ngay lúc đó hắn hiển lộ thần khí Nārāyaṇāstra.

Verse 50

प्रादुश्षकार तद्‌ दिव्यमस्त्रं नारायणं तदा,भारत! द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने पूर्वोक्त बात कहकर जलसे आचमन करके उस समय उस दिव्य नारायणास्त्रको प्रकट किया

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, ngay lúc ấy Aśvatthāmā, con trai Droṇa—sau khi thốt ra những lời vừa tuyên bố và làm nghi thức uống nước thanh tẩy—đã hiển lộ thần khí Nārāyaṇāstra.”

Verse 56

द्वयमेतद्‌ भवेद्‌ राजन्‌ वधस्तत्र प्रशस्यते । “धर्मपुत्र युधिष्ठिरका क्रूरतापूर्ण नीच कर्म मैंने सुन लिया। राजन्‌! जो लोग युद्धमें प्रवृत्त होते हैं

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, trong tình thế này chỉ có hai kết cục; và trong đó, việc sát phạt lại được nói là ‘đáng tán dương’ hơn.”

Verse 66

न स दुःखाय भवति तथा दृष्टो हि स द्विजै: । 'संग्राममें जूझते हुए वीरको यदि न्यायानुकूल वध प्राप्त हो जाय, तो वह दुःखका कारण नहीं होता; क्योंकि द्विजोंने युद्धके इस परिणामको देखा है

Sañjaya nói: “Cái chết như thế không phải là nguyên cớ của sầu bi. Bởi các bậc ‘nhị sinh’ quả đã nhận biết điều này: khi một dũng sĩ đang gắng sức nơi chiến trận mà gặp cái chết phù hợp với công lý và chính đạo, thì kết cục ấy không đáng than khóc.”

Verse 93

कथमन्ये करिष्यन्ति पुत्रेभ्य: पुत्रिण: स्पृहाम्‌ । “मेरे जीते-जी यदि पिताको अपने केश पकड़े जानेका अपमानपूर्ण कष्ट उठाना पड़ा, तब दूसरे पुत्रवान्‌ पुरुष किसलिये पुत्रोंकी अभिलाषा करेंगे?

Sañjaya nói: “Nếu khi ta còn sống mà chính phụ thân ta phải chịu nỗi nhục nhã đau đớn bị kẻ khác nắm giật tóc, thì cớ sao những người đàn ông khác—dẫu đã có con—lại còn khát khao con trai nữa?”

Verse 133

तस्याद्य धर्मराजस्य भूमि: पास्यति शोणितम्‌ । साथ ही मिथ्यावादी पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरको भी यह अत्यन्त नीच कर्म करनेके कारण इसका दारुण परिणाम देखना पड़ेगा। जिसने छल करके आचार्यसे उस समय शस्त्र रखवा दिया था

Sañjaya nói: “Hôm nay, đất mẹ sẽ uống máu của Dharmarāja Yudhiṣṭhira. Kẻ đã dùng mưu trá khiến đạo sư Droṇa khi ấy phải hạ vũ khí—Yudhiṣṭhira, kẻ nói dối—ắt cũng phải chứng kiến hậu quả thảm khốc của hành vi hèn hạ ấy.”

Verse 173

प्रेत्य चेह च सम्प्राप्तास्त्रायन्ते महतो भयात्‌ । “कुरुनन्दन! पांचालोंका वध करके ही मैं शान्ति पा सकूँगा। पुरुषसिंह! मनुष्य इसीलिये पुत्रोंकी इच्छा करते हैं कि वे प्राप्त होनेपर इहलोक और परलोकमें भी महान्‌ भयसे रक्षा करेंगे

Sañjaya nói: “Hỡi hậu duệ nhà Kuru, ta chỉ có thể tìm được bình yên sau khi sát hại người Pāñcāla. Hỡi bậc trượng phu như sư tử, con người mong có con trai vì khi đã có và đã trưởng thành, họ sẽ che chở khỏi nỗi kinh hoàng lớn lao—cả ở đời này lẫn đời sau.”

Verse 195

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि अश्वृत्थामक्रो थे पजञ्चनवत्यधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong bộ Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva, phần nói về việc phóng thích vũ khí Nārāyaṇa—tức chương về cơn thịnh nộ của Aśvatthāman—chương thứ một trăm chín mươi lăm, đã kết thúc. Lời kết này đặt biến cố như một bước ngoặt đạo lý: một thần khí mang sức hủy diệt khôn lường được gọi lên bởi cơn giận, và câu chuyện cảnh báo hiểm họa khi để phẫn nộ chi phối việc dùng quyền lực trong chiến tranh.

Verse 196

य॑ं सम द्रोण: सुतं प्राप्प केशग्रहमवाप्तवान्‌ । मेरे दिव्यास्त्रोंको धिक्‍कार है! मेरे इन दोनों भुजाओंको धिक्कार है! तथा मेरे पराक्रमको धिक्कार है!! जब कि मेरे-जैसे पुत्रको पाकर आचार्य द्रोणने केशग्रहणका अपमान उठाया

Sañjaya nói: “Khốn thay những thần khí của ta! Khốn thay đôi cánh tay này! Khốn thay cái dũng lực ta vẫn tự phụ! Bởi dẫu đã có được một người con như ta, Thầy Droṇa vẫn phải chịu nỗi nhục bị kẻ khác nắm giật tóc.”

Verse 206

परलोकगतस्यापि भविष्याम्यनृण: पितु: । “भरतश्रेष्ठ! अब मैं ऐसा प्रयत्न करूँगा, जिससे परलोकमें गये हुए पिताके ऋणसे मुक्त हो सकूँ

Sañjaya nói: “Dẫu cha ta đã sang cõi khác, ta vẫn sẽ gắng sức để được giải khỏi món nợ ta mang đối với người. Hỡi bậc tối thượng của dòng Bharata! Nay ta sẽ nỗ lực sao cho có thể trút bỏ món nợ đối với phụ thân đã khuất.”

Verse 213

पितुर्वधममृष्यंस्तु वक्ष्याम्यद्येह पौरुषम्‌ । “यद्यपि श्रेष्ठ पुरुषको कभी अपनी प्रशंसा नहीं करनी चाहिये, तथापि अपने पिताके वधको न सह सकनेके कारण आज मैं यहाँ अपने पुरुषार्थका वर्णन कर रहा हूँ

Sañjaya nói: “Không thể chịu nổi việc phụ thân bị sát hại, hôm nay, ngay tại đây, ta sẽ nói về dũng lực của chính mình. Dẫu bậc quân tử chân chính không nên tự khen, nhưng nỗi phẫn uất vì cái chết của cha buộc ta phải cất lời về nỗ lực nam nhi của ta.”

Verse 226

मृद्नतः सर्वसैन्यानि युगान्तमिव कुर्वत: । आज मैं सारी सेनाओंको रौंदता हुआ प्रलय-कालका दृश्य उपस्थित करूँगा। अतः आज श्रीकृष्णसहित समस्त पाण्डव मेरा पराक्रम देखें

Sañjaya nói: “Khi nghiền nát mọi đạo quân, khiến cảnh tượng như tận cùng một thời đại, hôm nay hắn sẽ giày xéo các binh đoàn và dựng lên ngay trước mắt hình ảnh của thời kỳ hủy diệt. Vậy nên, hôm nay, hãy để toàn thể các Pāṇḍava—cùng với Śrī Kṛṣṇa—chứng kiến uy lực của hắn.”

Verse 233

अद्य शक्ता रणे जेतुं रथस्थ॑ मां नरषभा: । आज रणभूमिमें रथपर बैठे हुए मुझ अश्वत्थामाको न तो देवता, न गन्धर्व, न असुर, न राक्षस और न कोई श्रेष्ठ मानव वीर ही परास्त कर सकते हैं

Sañjaya nói: “Hôm nay, ngồi trên chiến xa và sẵn sàng giao chiến, ta—Aśvatthāmā—đủ sức giành thắng lợi. Trên chiến địa này, khi ta còn đứng trên xe, không một vị thần, gandharva, asura, rākṣasa, hay ngay cả bậc anh hùng nhân gian kiệt xuất nào có thể đánh bại ta.”

Verse 403

विद्रावयिष्यामि रणे शचीपतिरिवासुरान्‌ । “इस प्रकार पिताने भगवान्‌ नारायणसे यह अस्त्र प्राप्त किया और उनसे मुझे इसकी प्राप्ति हुई है। उसी अस्त्रसे मैं रणभूमिमें पाण्डव

Sañjaya nói: “Trong chiến trận, ta sẽ khiến chúng phải tháo chạy—như Śacīpati (Indra, chúa tể của Śacī) từng đánh tan bọn Asura.” Câu ấy là lời thề quyết liệt, đầy khí phách của một chiến binh, lấy chiến thắng mẫu mực của Indra làm hình tượng cho sức mạnh không gì cưỡng nổi.

Verse 413

निपतेयु: सपत्नेषु विक्रमत्स्वपि भारत । “भारत! मैं जैसा-जैसा चाहूँगा, वैसा ही रूप धारण करके मेरे बाण शत्रुओंके पराक्रम करनेपर भी उनपर पड़ेंगे

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, dẫu kẻ thù phô bày dũng lực, mũi tên của ta vẫn sẽ giáng xuống bọn chúng—mang lấy bất cứ hình dạng nào ta muốn.” Câu này nêu bật sự tự tin của chiến binh: tài nghệ và ý chí được xem là vượt lên mọi nỗ lực của đối phương, đồng thời gợi lên căng thẳng đạo lý của chiến tranh, nơi quyền lực và ý muốn tìm cách áp đảo lẽ phải của bên kia.